afkolven

Kolven: wanneer, hoe vaak en hoe lang?

Moedermelk afkolven is iets heel persoonlijks wat bijna altijd alleen maar goed gaat als het voor de moeder, voor jou, ook goed voelt. Soms is kolven handig, soms is het nodig. Er zijn verschillende redenen en ook verschillende manieren. Waarom en hoe dan? En wanneer?

Waarom afkolven?

Er zijn verschillende redenen om moedermelk af te kolven. Misschien pakt je baby de borst niet goed, waardoor het geven van borstvoeding voor jou en je kind stress oplevert. In dat geval kun je ervoor kiezen om gekolfde moedermelk met een flesje aan je baby te geven. En zo kun je met afkolven natuurlijk ook een voorraad moedermelk opbouwen voor wanneer je zonder je kind op pad gaat, of voor als je na je zwangerschapsverlof weer aan het werk gaat en nog niet wilt stoppen met de borstvoeding.

Andere redenen om te kolven:

  • Weer werken. Je gaat weer aan het werk en kan daardoor niet bij ieder voedmoment van je baby zijn. Borstvoeding combineren met werken kan soms best lastig zijn, maar is zeker niet onmogelijk. Praat erover met je werkgever. Lees ook: Kolven op het werk, dit zijn je rechten.
  • Melkproductie stimuleren. Door vaker te voeden/kolven stimuleer je de melkproductie. Ook wanneer de productie lastig op gang komt, kan kolven helpen de productie extra te stimuleren.
  • Melkvoorraad. Door te kolven kan je een melkvoorraad aanleggen voor het moment dat je een tijdje geen borstvoeding kan geven.
  • Pijnlijke borsten verminderen. Als je pijn en druk voelt door gezwollen borsten, ook wel stuwing, kan kolven hierbij helpen. Wees hier wel voorzichtig mee, door te kolven, kun je de productie ook nog meer stimuleren!
  • Meer rust. Als je kolft, kan je de taken beter verdelen: jij hoeft immers niet meer ieder moment klaar te staan om je kindje te voeden. Een ander, bijvoorbeeld je partner, kan je kindje zo ook voeden. Kan jij eindelijk een nachtje rust pakken. Bijkomend voordeel: je baby went ook meteen aan de fles. Algemeen advies is wel om te starten met het geven van afgekolfde melk in de fles wanneer je baby ouder is dan 4 a 6 weken.
  • Een prematuur kind. Wanneer je een prematuur kind hebt die nog niet via de borst gevoed kan worden, of wanneer je baby moeite heeft met drinken van de borst, kan je de moedermelk kolven en het via de sonde of fles geven.

Hoe vaak kolven?

Hoe vaak je op een dag kolft, is van veel dingen afhankelijk. Het ligt aan de reden waarom je het doet, wat voor soort opslagcapaciteit je borsten hebben en wat voor toeschietreflex je hebt. Het is ook afhankelijk van hoe vaak je baby (nog) bij je drinkt. En hoelang de periode is waarin je je baby niet de borst kan of wil geven. Je kolft namelijk net zo vaak als dat je kind bij je zou drinken wanneer jullie wel samen zijn. Als je bijvoorbeeld een volle werkdag wil overbruggen met gekolfde melk, komt dat bij veel vrouwen neer op drie keer per dag kolven. Als je alleen maar een paar uur bij iemand op visite gaat met je baby, volstaat waarschijnlijk één keer kolven.

Hoe lang kolven

Hoelang je moet kolven om voldoende melk af te kolven, verschilt per vrouw. Plan genoeg tijd in om te kolven, zodat je goed kan ontspannen. Als je je gehaast voelt, gaat het toeschieten van melk een stuk lastiger, waardoor het kolven zelf ook moeilijker gaat. Plan dus ruim voldoende tijd in, zeker de eerste tijd, en oefen een paar keer zodat er op dat moment geen druk achter zit.

 

Hoe te kolven: met de hand of elektrisch?

Kolven is iets heel persoonlijks. Wat voor de ene moeder heel goed werkt, levert bij een andere moeder geen druppel op.

1. Kolven met de hand

Dit is een vrij directe methode, die moeilijker lijkt dan ‘ie is. Zorg dat je een absoluut schone, bij voorkeur gesteriliseerde kan bij de hand hebt voor het opvangen van de melk. Was je handen goed en pak je borst vast met de duim aan de bovenkant en de vingers aan de onderkant, zodat je hand een letter C om je borst vormt.

Zet je vingers op de rand van de tepelhof en duw je borst tegen je ribbenkast aan. Beweeg je vingers met een lichte druk ritmisch en cirkelvormig om de tepelhof heen, zodat alle melkkanalen worden gestimuleerd en de melk uit de borsten begint te druppelen of stromen. Herhaal deze massage, die een beetje lijkt op de beweging van de mond van je baby, bij beide borsten een paar keer, zodat de melkproductie echt op gang komt.

Bekijk hier waar je nog meer op kan letten bij het aanschaffen van een borstkolf.

2. De handkolf

Bij het gebruik van een handkolf bepaal je zelf de zuigkracht en natuurlijk ook het ritme. Een prettig type handkolf is die waar het opvangflesje direct aan het borststuk zit. Je plaatst het borststuk (dat eruitziet als de beker van een trompet) om de top van de borst en beweegt daarbij een zuiger, die aan de achterkant zit, heen en weer. Daardoor veroorzaak je een vacuüm dat lijkt op het zuigen van de baby. Je kunt het ritme variëren.

De melk komt in het flesje terecht en je kunt meteen aflezen hoeveel melk je hebt afgekolfd. Soms passen er gangbare typen zuigflessen op de kolf, zodat de melk meteen in het flesje zelf terechtkomt. Sommige handkolven zijn, door er een kleine motor en adapter bij te kopen, makkelijk om te bouwen tot een elektrische kolf.

Er is ook een versie waarbij je geen zuiger heen en weer hoeft te bewegen, maar waar aan de achterkant van de kolf een knijpmechanisme zit, vergelijkbaar met dat van een plantenspuit. Deze knijpkolf kun je met één hand bedienen. Een nadeel is dat de bediening niet altijd even makkelijk is; vooral niet als je kleine handen hebt. Het is sowieso een makkelijk apparaatje om als reservekolf achter de hand te hebben.

3. De elektrische kolf: huur en koop

Elektrische kolven zijn er in vele soorten en maten. Er zijn enkele en dubbele kolfsets en er bestaan kolfbeha’s waarmee je in combinatie met een elektrische kolf handsfree kunt kolven.

Heel luxe is het elektrische type dat in een bijbehorende schoudertas past. Die tas kun je onopvallend meenemen, wat je misschien prettig vindt. Hou er wel rekening mee dat de kleine elektrische kolfpompen geluid maken; sommige vrouwen vinden dat vervelend. Laat je vooraf goed informeren welke kolf voor jou het geschiktst is.

Soms krijg je het advies een dubbele afkolfset te gebruiken, vooral als je een paar weken of nog langer gaat kolven. Dat scheelt de helft van de tijd.

Als je problemen hebt met je borstvoeding, als je kind een paar weken in het ziekenhuis moet blijven of als je een kind hebt met een lichamelijk probleem, is het raadzaam een kolf te huren. Professionele huurkolven zijn extra krachtig om de borstvoeding op gang te kunnen brengen en te houden. Het bijhorende afkolfsetje moet je kopen. Heb je het elektrische deel niet meer nodig, dan houd je een handkolf over. Door die weer te voorzien van een kleine motor en een adapter, heb je een praktische, kleine elektrische kolf. Handig als je gaat werken, bijvoorbeeld. Die kleine elektrische kolven zijn trouwens ook te koop, eventueel als dubbele kolf.

Gekolfde melk drinken

Je kunt je baby de vers afgekolfde melk meteen uit de fles te drinken geven. Als hij zijn fles niet leegdrinkt en er wat overblijft, bewaar je dat gewoon in de koelkast. Moedermelk die is opgewarmd kun je niet meer bewaren. En als je op je werk of ergens anders hebt gekolfd om een voorraadje op te bouwen, bewaar je de melk (tot acht dagen) in de koelkast. Lees hier meer over het bewaren van moedermelk. 

Toeschietreflex opwekken

Er zijn verschillende manieren om voor het kolven de toeschietreflex tot stand te brengen. Deze simpele, rustgevende methode voldoet misschien nog het best: denk als je gaat kolven aan je baby of kijk naar een lieve foto van hem. Vaak is het gevoel dat je hiermee oproept al genoeg om de melk te doen toestromen.

 

Weinig melk bij kolven

Wat doe je als er tijdens het kolven weinig melk uit je borsten komt? Het is helemaal niet gek als er bij de eerste kolfbeurt nog weinig melk uit je borsten komt, het is een kwestie van wennen. Denk aan je baby terwijl je kolft en zoek een rustig plekje op. Of kijk naar een saaie soap, zodat je ontspant en je je gedachten juist níet bij het kolven houdt. Voor iedereen werkt het weer anders. Merk je dat na een paar keer kolven je toeschietreflex verstoord blijft en er nog steeds weinig melk uit je borsten komt, neem dan contact op met een lactatiekundige. Met haar kun je overleggen of het een goed idee is om een oxytocine-neusspray te gebruiken. Je kunt deze spray gebruiken voordat je begint te kolven. De oxytocine activeert de toeschietreflex, zodat de melk makkelijker kan stromen. De spray is verkrijgbaar via de huisarts.”

Tips als kolven niet lukt

Bij sommige vrouwen lukt het meteen, maar voor andere vrouwen is het lastiger om voldoende melk te kolven. De volgende tips kunnen je helpen:

  • Masseer je borsten. Masseer je borsten met draaiende bewegingen of schud ze heen en weer terwijl je voorovergebogen staat. Ook kun je er vanaf de bovenkant tot aan je tepel overheen te strijken en er zachtjes op tikken. Wees wel altijd voorzichtig. Het weefsel van je borsten en tepels is gevoelig en als je te hardhandig te werk gaat kan het weefsel geïrriteerd raken en kun je zelfs blauwe plekken oplopen.
  • Kolf als je volle borsten hebt, meestal heb je in de ochtend de meeste melk. Probeer genoeg tijd tussen het kolven en de borstvoeding van je baby te plannen. Je borsten hebben namelijk voldoende tijd nodig om weer melk te produceren.
  • Stel je kolfapparaat in op jouw ‘ideale’ stand. Een elektrisch kolfapparaat haalt melk uit je borsten met behulp van zuigkracht en een zuigritme. Als de zuigkracht te laag is en het zuigritme te hoog, dan is het moeilijk om genoeg melk te kolven. Daarnaast verschilt het per vrouw wat de ‘ideale combinatie’ van beiden is. Probeer het apparaat dus aan te passen op wat voor jou werkt. Dat is dus een kwestie van oefenen en uitproberen. Je kan ook kiezen voor een kolfapparaat waarbij kracht en ritme automatisch goed op elkaar afgestemd zijn.
  • Koop passende borstschilden. Als borstschilden te groot of te klein zijn voor je tepels, kunnen je tepels of tepelhoven beschadigen en werkt de zuigkracht van een kolfapparaat niet goed. Vaak kan je een passend borstschild vinden in de winkel waar je het kolfapparaat gekocht hebt. Twijfel je hierover, laat dan een lactatiekundige meekijken. Je kan ook contact opnemen met de fabrikant van het kolfapparaat en vragen of zij nog andere borstschilden hebben.
  • Drink en eet voldoende. Als je te weinig drinkt en/of eet, kan je melkproductie verminderen. Het is overigens een fabeltje dat je extra melk moet drinken om je melkproductie te stimuleren.

Kolven op het werk

Wil je borstvoeding blijven geven als je weer aan het werk gaat? Dan kan dus, als je kolft op je werk. Belangrijk om te weten: je hebt wettelijk voedingsrecht om je baby onder werktijd te voeden of voor hem te kolven. Overleg dit van tevoren wel met je werkgever, zodat hij of zij zich erop kan voorbereiden. Tip: oefen thuis met afkolven voordat je het op je werk gaat doen. Jij moet aan het kolven wennen, maar je kind ook. Niet elke baby accepteert meteen een flesje met gekolfde melk. Zeker als die fles niet door mama zelf wordt gegeven, maar door de oppas of iemand van de crèche. Oefen dat bij voorkeur ook in de week vóórdat je weer aan de slag gaat.

Veel vrouwen vinden het prettig om als ze aan het werk zijn drie keer per dag te kolven. Bijvoorbeeld ’s ochtends, tijdens de lunch en in de middag. Verder is het handig om je baby vlak voor je naar je werk gaat en zodra je uit je werk komt borstvoeding te geven.

Wil je toch minderen met borstvoeding geven? Bekijk hoe je borstvoeding afbouwen kan aanpakken.

Christine Bulsing

Lactatiekundige

Christine Bulsing is lactatiekundige en jeugdverpleegkundige bij de jeugdgezondheidszorg. Vanuit haar praktijk Zoete Melk begeleidt ze moeders bij de borstvoeding. Daarnaast geeft ze ook voorlichtingsavonden over borstvoeding voor aanstaande ouders.