hand-, voet- en mondziekte

Hand-, voet- en mondziekte bij kinderen

De hand-, voet- en mondziekte is een onschuldige ziekte, maar je kind kan er wel last van hebben. Hoe kun je ermee besmet raken en wat zijn de symptomen van de hand-, voet en mondziekte?

INCUBATIETIJD*: drie tot zes dagen.
SYMPTOMEN:
niet zo lekker voelen, rood omrande blaasjes op de handen, voeten en in de mond.
BESMETTELIJK:
ja, zeer besmettelijk.
RISICO VOOR ZWANGEREN:
nee.
*De tijd die verstrijkt tussen de besmetting en de eerste symptomen.

Wat is hand-, voet- en mondziekte?

De hand-, voet- en mondziekte is een onschuldige maar besmettelijke virusinfectie die vooral voorkomt bij kinderen die jonger zijn dan tien jaar. Ook volwassenen kunnen de ziekte krijgen. Goed om te weten is dat de ziekte niet hetzelfde is als mond- en klauwzeer. Die ziekte komt alleen voor bij dieren en wordt veroorzaakt door een ander virus.

Hoe wordt de hand-, voet- en mondziekte veroorzaakt?

De ziekte wordt veroorzaakt door het humaan enterovirus (HEV-A) dat via de lucht wordt overgedragen. Als iemand die besmet is hoest of niest, komen er kleine druppeltjes naar buiten. Anderen kunnen die druppeltjes inademen en besmet raken. De tijd tussen besmet raken en ziek worden, is meestal drie tot zes dagen.

De symptomen van hand-, voet- en mondziekte

Als je kind de hand-, voet- en mondziekte heeft, zijn de klachten niet heel erg maar ze kunnen wel vervelend zijn. Je kind kan zich niet zo lekker voelen en last hebben van:

  buikpijn
  misselijkheid
  overgeven
  keelpijn
  lichte koorts

Naast deze klachten ontstaan er later in de mond kleine blaasjes. Die gaan snel stuk en de plekjes die overblijven, zijn pijnlijk. Daarna ontstaan er blaasjes op de handen en soms ook op de voeten. Sommige kinderen krijgen ook blaasjes op de billen.

handvoetmondziekte
Voorbeeld van kind met hand-, voet- en mondziekte: plekjes op de handen.

Is hand-, voet- en mondziekte besmettelijk?

De hand-, voet en mondziekte is zeer besmettelijk. Mensen die de ziekte hebben, kunnen anderen besmetten vanaf drie tot zes dagen voordat de klachten beginnen en nog weken tot maanden daarna. Het virus wordt overgedragen via de lucht. Dus bijvoorbeeld als iemand die besmet is hoest of niest, want dan komen er kleine druppeltjes naar buiten. Anderen kunnen die druppeltjes inademen en besmet raken.

Het virus zit ook in de ontlasting van iemand die het virus bij zich draagt en in het vocht dat in de blaasjes zit. Je kunt ook iemand besmetten via je handen. Als je naar de wc bent geweest, kan het virus bijvoorbeeld op de spoelknop, de kraan of deurklink zitten. Via je handen kan het virus in je mond terechtkomen.

Wie kan hand-, voet- en mondziekte krijgen?

Iedereen kan de hand-, voet- en mondziekte krijgen, maar het komt vooral voor bij:

• pasgeboren baby’s
• kinderen jonger dan tien jaar
• mensen die werken met baby’s en kinderen
• mensen die de ziekte nog niet hebben gehad

Wat kun je tegen de ziekte doen (behandeling)?

De hand-, voet- en mondziekte gaat meestal binnen één tot twee weken over. Bij de meeste kinderen gaan de blaasjes vanzelf weg. Ze houden er geen littekens over. Hier volgen nog een paar tips voor als je kind erg veel last heeft van de blaasjes.

  1. Drinken.De blaasjes in de mond kunnen voor je kind vrij pijnlijk zijn. Hij kan daardoor minder zin hebben om te drinken. Het is wel belangrijk dat je kind genoeg vocht binnenkrijgt. Check hier hoeveel je kind dagelijks moet drinken.
  2. Gel. Als je het vermoeden hebt dat je kind te weinig drinkt, omdat hij veel last heeft van de blaasjes dan kun je de huisarts om een verdovende zalf vragen. Dit is een lidocaïne orale gel die zorgt voor een tijdelijke verdoving van de huid en het slijmvlies.
  3. Speelgoed. Zorg ervoor dat het speelgoed van je kind elke dag schoon wordt gemaakt. Zo voorkom je dat er infecties ontstaan. Je kunt het speelgoed gewoon met water en zeep schoonmaken.
  4. Koorts. Als je kind hoge koorts krijgt en suf wordt, neem dan meteen contact op met de huisarts.

Hoe kun je de hand-, voet- en mondziekte voorkomen?

Er zijn geen medicijnen of vaccinaties om de hand-, voet- en mondziekte te voorkomen. Wel is het goed om extra vaak je handen te wassen met water en zeep:

  • voor het klaarmaken van eten of flesvoeding
  • voor het eten
  • nadat je naar de wc bent geweest
  • na het verwisselen van een luier of iemand op de wc heeft geholpen
  • na het schoonmaken
  • na het aaien of knuffelen van dieren
  • na hoesten, niezen of neus snuiten.

Je kunt zelf ook een paar maatregelen nemen om de ziekte bij jezelf en je kind te voorkomen bij hoesten of niezen. Dit doe je door:

  1. Een papieren zakdoek te gebruiken. Als je die niet hebt, kun je in de plooi van je elleboog hoesten of niezen.
  2. Een zakdoek maar één keer te gebruiken.
  3. Daarna je handen te wassen.
  4. Je hoeft niet uit de buurt te blijven van mensen die hoesten of niezen, maar pasgeboren baby’s kun je beter wel uit hun buurt houden.

Leer kinderen ‘netjes’ te hoesten en te niezen.

hand-voet-en-mondziekteKind besmet met hand-, voet- en mondziekte: plekjes onder de tong.

Wanneer schakel je de huisarts in?

De hand-, voet- en mondziekte gaat vanzelf over. Als je kind veel last heeft van de blaasjes of hoge koorts krijgt, kun je het beste even contact opnemen met de huisarts. De arts kan een gel voorschrijven om de pijn rondom de blaasjes te verminderen.

Mag je kind naar het kinderdagverblijf?

Als je kind zich verder goed voelt, kan hij naar het kinderdagverblijf of naar school gaan. De hand-, voet- en mondziekte is besmettelijk vóórdat er klachten zijn.

Hand-, voet- en mondziekte en zwangerschap

Als je verder gezond bent, is de infectie in principe niet gevaarlijk als je zwanger bent. In een heel zeldzaam geval kan de ziekte voor problemen zorgen tijdens de zwangerschap. In de eerste drie maanden van de zwangerschap is er een licht verhoogde kans op een miskraam. Als je zwanger bent en je twijfelt of je de hand-, voet- en mondziekte hebt, neem dan contact op met de huisarts. 

Het verschil tussen koortslip, waterpokken en hand-, voet en mondziekte

Sommige mensen denken dat hun kind een koortslip of waterpokken heeft, maar dan blijkt het de hand-, voet en mondziekte te zijn. Bij een koortslip ontstaan blaasjes in of rond de mond en/of de lippen. De hele mond kan ontstoken zijn. De blaasjes kunnen opengaan, krijgen dan een geelachtig korstje en drogen in. Na twee weken zijn de verschijnselen voorbij.

De plekken bij waterpokken jeuken en zijn groter dan de blaasjes die je hebt bij de hand-, voet en mondziekte. De plekken bij de hand-, voet en mondziekte jeuken niet, maar zijn meestal wel gevoelig. Je herkent de ziekte aan rood omrande blaasjes op de handen, voeten en in de mond. De blaasjes beginnen als een klein rood vlekje en veranderen later blaasjes.

Valt hand-, voet- en mondziekte binnen het Rijksvaccinatieprogramma?

Er bestaat geen vaccinatie tegen de hand-, voet- en mondziekte.

Kun je vaker hand-, voet- en mondziekte krijgen?

Als je kind de hand-, voet- en mondziekte heeft gehad, kan hij de ziekte later weer opnieuw krijgen.

Marjolein Leenarts

Dermatoloog

Marjolein Leenarts is medisch specialist in huidziekten en werkzaam in het Rode Kruis Ziekenhuis/Brandwondencentrum Beverwijk. Dit ziekenhuis staat bekend om haar expertise op het gebied van huid- en brandwonden. Als dermatoloog geeft ze advies bij huidproblemen, zoals luieruitslag of een droge huid. In 2015 verscheen haar ‘Handboek over de huid 0-4 jaar’, een compleet naslagwerk met alle ins & outs over de kinderhuid. Meer info: drleenarts.com.