hoogbegaafd kind

Is mijn kind hoogbegaafd?

Als ouder is het prettig als je kind goed kan leren en geen problemen heeft met rekenen, taal of andere vakken op school. Maar een intelligent kind is niet per se hoogbegaafd. Wanneer is je kind hoogbegaafd en hoe herken je hoogbegaafdheid?

Wat is hoogbegaafdheid?

Sommige mensen denken dat een intelligent kind hoogbegaafd is. Dat is niet zo, want je kunt pas van hoogbegaafdheid spreken als een kind een hoge intelligentie heeft (een Intelligentie Quotiënt, dus een IQ hoger dan 130), een hoge creativiteit én een hoge motivatie heeft.

Intelligentie

Met een intelligentietest, beter bekend als de IQ-test, kun je vaststellen hoe intelligent je kind is. Bij een IQ-score van 130 of hoger wordt er gesproken van een hoge intelligentie. Een IQ-test is alleen nog niet betrouwbaar bij peuters en kleuters, omdat hun ontwikkeling nog grillig verloopt. Op deze leeftijd kunnen kinderen erg verschillen in hun ontwikkelingsniveau, maar op zesjarige leeftijd kan dat weer helemaal rechtgetrokken zijn.

Een IQ-test en de bijbehorende score geven een goed beeld, maar als je wil weten of jouw kind hoogbegaafd is, zijn er nog andere aspecten waar je op moet letten.

Creativiteit

Met creativiteit wordt bedoeld hoe je kind omgaat met het oplossen van vraagstukken of problemen. Hoogbegaafde kinderen zijn erg creatief in het bedenken van oplossingen. Creativiteit is vergeleken met intelligentie lastiger te meten bij een kind. Een goede manier om te kijken of je kind hoogbegaafd is, is door hem rekensommen te laten maken. Hoe komt hij op zijn antwoord? Verder stellen hoogbegaafde kinderen ook kritische vragen en stellen ze eindeloos de vraag ‘waarom?’.

Tips: zo stimuleer je creativiteit bij je kind

Motivatie

Ook de motivatie van een kind is lastig te meten. Veel kinderen die heel gemotiveerd zijn, zijn niet per se hoogbegaafd. Bovendien is een hoogbegaafd kind alleen gemotiveerd als hij ook wordt uitgedaagd. Als je kind de vakken op school te makkelijk vindt, zal hij niet snel motiverend gedrag vertonen. Als jouw kind wel voldoende uitdaging krijgt, zul je zien dat hij ook veel meer gemotiveerd is om alles goed en op tijd af te krijgen.

Oorzaak hoogbegaafdheid

Als ouder speel je een grote rol in de intelligentie van je kind. Intelligentie is voor ongeveer 55 procent erfelijk bepaald. De omgeving, zoals opvoeding, cultuur, scholing en vriendenkring bepalen de andere 45 procent van de intelligentie.

Kenmerken van hoogbegaafdheid

Hoe weet je of jouw kind hoogbegaafd is? Er zijn verschillende kenmerken die erop kunnen wijzen dat een kind hoogbegaafd is. Een kind hoeft niet aan alle kenmerken te voldoen, dit kan per persoon verschillen. Je hebt rationele kenmerken, filosofische kenmerken en creatieve kernmerken.

  1. Rationele kenmerken

    Hoogbegaafde kinderen kunnen snel verbanden leggen en denken vaak al een stapje verder. Ze hebben vaak aan een woord genoeg en leren snel. Vaak heeft een hoogbegaafd kind ook een heel goed geheugen. Lees ook: Hoe werkt het geheugen van je kind?

  2. Filosofische kenmerken

    Hoogbegaafde kinderen stellen veel vragen. Denk bijvoorbeeld aan: ‘Waarom moet dit zo?’ of ‘Waarom doen we dit?’ Verder hebben ze veel interesses, zijn ze betrokken en kunnen ze zich goed in anderen inleven. Lees ook: Waarom vraagt een peuter zo vaak ‘Waarom’?

  3. Creatieve kenmerken

    Een hoogbegaafd kind zal niet meteen om hulp vragen, maar eerst zelf willen proberen om iets op te lossen. Ze zijn ondernemend en door te proberen, leren ze. Zelf problemen leren oplossen, zo help je je kind daarmee.

Kenmerken hoogbegaafde baby

Ook al is je baby nog zo klein, er zijn al verschillende kernmerken waaraan je kunt zien of je kind hoogbegaafd is.

  • Snel na de geboorde oogcontact maken
  • Al heel vroeg glimlachen
  • Ouder(s) met ogen volgen vanuit de box
  • Je kind wil zijn hoofd al snel optillen en kan dit ook
  • Sterke alertheid, gericht op prikkels vanuit de omgeving door bijvoorbeeld actieve oogbewegingen, oprichten hoofd
  • Voorlopen in de ontwikkeling zoals beschreven in de boekjes van het consultatiebureau
  • Sprongsgewijze ontwikkeling (dingen ineens kunnen)
  • Vroeg lopen, overslaan van de kruipfase (soms juist laat lopen, maar zonder ‘vallen en opstaan’)

Meer lezen: Zo herken je een slimme baby

Kenmerken hoogbegaafde peuter en kleuter

  • Vroeg begrip van oorzaak en gevolg
  • Zeer nieuws- en leergierig en hierdoor snel ‘verveeld’ raken
  • Vroeg praten in correcte zinnen of laat praten en meteen in hele zinnen
  • Stelt veel vragen en wil ‘alles’ weten (vraagt eindeloos ‘waarom?’)
  • Vroeg beginnen met tellen en met vier jaar makkelijk doortellen tot (boven) twintig (het minimum einddoel van groep 2 is tellen tot twintig)
  • Vroeg kunnen lezen, zichzelf aanleren van lezen
  • Kleuren en letterherkenning (ook mengkleuren als paars, bruin en oranje en letters naast die van de eigen naam)
  • Levendige verbeelding
  • Goede ruimtelijke oriëntatie
  • Veel begrippen en tegenstellingen kennen (hoog/laag, groot/klein enz.)
  • Weinig of juist veel slaap nodig
  • Zeer goed geheugen (op driejarige leeftijd iets vertellen van een jaar geleden)
  • Originele ideeën en oplossingen
  • Perfectionistisch
  • Verschillende dingen tegelijk kunnen doen, in snel tempo
  • Op jonge leeftijd meer bezig zijn met leren dan met spelen
  • Hoogbegaafde kinderen willen al vroeg dingen zelf doen. Ze proberen liever iets eindeloos tot het ze uiteindelijk zelf lukt dan dat ze om hulp vragen
  • Moeizaam contact met leeftijdsgenootjes, maar wel goed kunnen spelen met ouderen of jongere kinderen
  • Gericht op volwassenen (contact opzoeken met leidsters en minder met kinderen)
  • Stelt hoge eisen aan zichzelf en raakt gefrustreerd als dingen niet lukken

De lijst is niet uitputtend; er zijn meer signalen mogelijk. Aan de andere kant kan er ook sprake zijn van hoogbegaafdheid zonder al deze signalen. Belangrijk is dat je inspeelt op wat je kind aangeeft dat hij nodig heeft, zodat hij zich op zijn eigen manier en in zijn eigen tempo verder kan ontwikkelen.

Kenmerken hoogbegaafd kind

Dat een kind heel slim is, wordt niet altijd snel ontdekt. Heb je het idee dat je kind zich verveelt en alles te makkelijk vindt, gaat klieren omdat hij geen uitdaging heeft of ander afwijkend gedrag gaat vertonen? Vraag dan een gesprek met de juf of meester aan. De volgende signalen kunnen wijzen op hoogbegaafdheid:

  • Hoge intelligentie (IQ hoger dan 130)
  • Vroege ontwikkeling/ontwikkelingsvoorsprong
  • Uitblinken op meerdere gebieden
  • Makkelijk kunnen leren
  • Goed leggen van causale verbanden
  • Makkelijk kunnen analyseren van problemen
  • Maken van grote denksprongen
  • Voorkeur voor abstractie
  • Hoge mate van zelfstandigheid
  • Brede of juist specifieke interesse/hoge motivatie/veel energie
  • Creatief
  • Origineel
  • Perfectionistisch
  • Apart gevoel voor humor
  • Hoge mate van concentratie

Ontwikkelingsvoorsprong

Bij heel jonge kinderen kun je beter spreken over een ontwikkelingsvoorsprong dan van hoogbegaafdheid. Je spreekt van een ontwikkelingsvoorsprong als je kind duidelijk voorloopt op één of meerdere ontwikkelingsgebieden ten opzichte van zijn leeftijdsgenoten. Een kind dat bijvoorbeeld sneller leert en verbanden ziet, bouwt een ontwikkelingsvoorsprong op.

Een ontwikkelingsvoorsprong is zonder test eenvoudig vast te stellen. Het is wel zo dat hoe groter de voorsprong is, des te groter de kans dat het kind later inderdaad hoogbegaafd blijkt te zijn. Een kind kan een voorsprong hebben op verschillende terreinen:

  1. Spraak-taal gebied: kinderen die op tweejarige leeftijd al in volzinnen spreken en/of een enorme passieve woordenschat hebben. Ze zien ook eerder het verband tussen oorzaak en gevolg dan hun leeftijdsgenootjes.
  2. Motorisch gebied: kinderen die bijvoorbeeld met 10 maanden al los kunnen lopen (de gemiddelde ‘loopleeftijd’ is 15 maanden).
  3. Cognitief gebied: kinderen die bijvoorbeeld voordat ze naar groep 1 gaan al begrip hebben van kleuren, tegenstellingen, vormen en/of getallen.

Dit kun je voor een deel stimuleren. Is je kind in potentie hoogbegaafd, dan heeft het deze stimulans ook nodig om zich te kunnen ontplooien. Dat wil niet zeggen dat je je kind hoogbegaafd kunt maken door het veel prikkels op te dringen. Door je kind te stimuleren kan het bepaalde vaardigheden wel eerder onder de knie krijgen, maar is het in aanleg niet hoogbegaafd, dan zal het op een gegeven moment zijn of haar plafond hebben bereikt.

Sociaal-emotionele ontwikkeling

Je kunt sociaal-emotionele ontwikkeling niet los zien van de intellectuele en motorische ontwikkeling. Er hoort een balans te zijn tussen deze ontwikkelingsgebieden. Stel dat een peuter goed kan praten en al een grote woordenschat heeft, dan kan het zijn dat zijn leeftijdgenoten hem niet goed begrijpen. Hij wil zich het liefst gedragen als andere kinderen van zijn leeftijd maar weet niet goed hoe zij denken. Zijn poging om ‘net te doen als de anderen’ kan heel geforceerd en ‘vreemd’ overkomen.

Als je kind zich niet begrepen voelt, kan het zich eenzaam en neerslachtig gaan voelen. Help je kind zijn evenwicht te vinden en zijn eigenwaarde te versterken. Leer je kind dat het heel normaal is dat er verschillen zijn. Niet alleen lichamelijk of qua uiterlijk, maar ook op het gebied van intellect. Het gaat niet om beter of minder, het gaat om anders en daar is niets mis mee.

Daarnaast heeft ieder kind het nodig om zich geaccepteerd en gewaardeerd te voelen. Denk niet dat je hoogbegaafde kind geen aanmoediging nodig heeft. Ook hij of zij heeft behoefte aan complimentjes. Leg de lat niet te hoog, maar zeker ook niet te laag.

Woordenschat: kent jouw peuter deze woorden al?

Zorg voor uitdaging

Als je speelgoed of leermiddelen aanschaft, kijk dan niet naar de kalenderleeftijd maar naar de ontwikkelingsleeftijd. Het is belangrijk dat je je kind spel-, speel- en ontwikkelingsmateriaal geeft dat aansluit bij zijn of haar ontwikkeling en leerbehoefte.

Je kunt je kind intellectueel uitdagen, maar je kunt het bijvoorbeeld ook betrekken bij karweitjes in en om het huis. Niets zo leuk voor een leergierig en nieuwsgierig kind om samen met papa of mama allerlei dingen te ontdekken. Bijvoorbeeld met simpele proefjes met een bak water en wat maatbekers. Of koekjes bakken of een gezelschapsspel spelen. Ook de computer biedt meer dan genoeg mogelijkheden. Ga serieus in op de vragen die je kind heeft en wees ook eerlijk als je het niet weet.

Mijn kind is hoogbegaafd, wat nu?

Als je kind inderdaad een hoog IQ heeft, krijgt hij extra stof aangeboden. Elke school is namelijk wettelijk verantwoordelijk voor het geven van onderwijs dat past bij de ontwikkeling van elk individueel kind. Een derde van de basisscholen heeft plusklasjes waarbij kinderen een paar uur per week extra lesstof krijgen. Als je kind sociaal vaardig genoeg is, behoort een versnelde stap naar een volgende groep ook tot de mogelijkheden.

Checklist: zo kies je de juiste basisschool voor je kind.

School voor hoogbegaafde kinderen

Tot februari 2015 was er in elke provincie een speciale Leonardo-school voor hoogbegaafde kinderen. Het Leonardo-onderwijs is failliet gegaan. Maar het faillissement betekent niet dat er in Nederland geen onderwijs meer aan hoogbegaafde kinderen wordt gegeven. Sterker nog: vrijwel alle scholen die ooit het concept van Leonardo afnamen, zijn zelfstandig verder gegaan en geven hun eigen invulling aan het onderwijs.

Problemen

Iedereen die ver afwijkt van het gemiddelde, ervaart op enig moment problemen. Dus slim zijn is handig en fijn, maar hoogbegaafdheid kan soms moeilijkheden geven. Je moet je tenslotte steeds aanpassen aan een ander niveau. Voor een kind is het nog lastiger. Hij is tenslotte nog volop in ontwikkeling en moet de wereld nog ontdekken.

Op Nederlandse basisscholen lopen zo’n 35 duizend hoogbegaafde kinderen rond. Daarvan geeft 84 procent aan redelijk gelukkig te zijn. Zij en hun ouders ondervinden geen problemen. De overige 16 procent heeft wel hulp nodig. Mocht dit in jullie geval zo zijn, vraag hier dan advies over aan de school of neem contact op met het Centrum voor Jeugd en Gezin (cjg.nl).

Meer lezen:

Hoe herken je een hoogsensitief kind?

5 x zo herken je een slimme baby