listeria zwanger

Listeria en zwangerschap: alles wat je moet weten

Listeriose is een gevaarlijke infectieziekte tijdens je zwangerschap, vooral voor je ongeboren baby. Gelukkig is de kans op besmetting met de listeria vrij klein, maar wat moet je doen om het te voorkomen?

Listeria en listeriose

Listeria is de naam van een bacterie die in verschillende voedingsmiddelen kan voorkomen, maar ook in dieren, water en aarde kan leven. Een besmetting met de listeriabacterie kan de voedselinfectieziekte listeriose veroorzaken. Als je listeriose hebt, voel je je grieperig: je krijgt koorts, diarree en bent misselijk.

Gezonde mensen worden over het algemeen niet ziek van de listeriabacterie. Tijdens de zwangerschap is een listeriabesmetting wel erg gevaarlijk, vooral voor je ongeboren baby. Listeriose kan dan zelfs leiden tot een miskraam of vroeggeboorte.

Risico’s

Mensen met een verminderde weerstand kunnen erg ziek worden van de listeriabacterie: dat geldt dus ook voor zwangere vrouwen en pasgeboren baby’s. Je baby kan in de baarmoeder ziek worden of tijdens de geboorte besmet raken. Als je listeriose oploopt tijdens je zwangerschap, zijn de risico’s voor jou en je ongeboren kind:

  • hersenvliesontsteking
  • bloedvergiftiging
  • ontsteking van de binnenwand van het hart
  • maagdarminfecties
  • infecties aan huid en ogen
  • miskraam of vroeggeboorte

Kleine kans op besmetting met listeria

De kans op een besmetting met de listeriabacterie is gelukkig erg klein. Jaarlijks komen artsen in totaal zo’n zeventig tot honderd besmettingen tegen. De meeste mensen krijgen listeriose doordat ze voedsel met de listeriabacterie hebben gegeten. Vaak is het lastig te achterhalen welke maaltijd precies de boosdoener is geweest, omdat er tussen het moment van besmet raken en ziek worden één tot negentig dagen kunnen zitten.

De bacterie komt ook voor in aarde, water en dieren, maar mensen raken bijna nooit besmet door dieren met de listeriabacterie. Je hebt misschien weleens gehoord dat zwangere vrouwen de kattenbak niet mogen verschonen. Dit heeft echter niets te maken met de listeriabacterie, maar met de toxoplasma-parasiet, die toxoplasmose kan veroorzaken. Toxoplasmose is ook gevaarlijk tijdens je zwangerschap.

Deze producten kun je beter vermijden:

Ook al is de kans op listeriose klein, toch is het verstandig om tijdens je zwangerschap extra goed op je voeding te letten. Risicoproducten zijn vooral voedingsmiddelen die langdurig gekoeld zijn bewaard en zonder verhitting worden gegeten.

Dit zijn de belangrijkste risicoproducten die je beter kunt vermijden als je zwanger bent:

Daarnaast worden volgens het Voedingscentrum ook gekookte, gesneden vleeswaren, gekoelde paté, hotdogs, gekoelde sandwiches en koelverse kant-en-klaargerechten, zoals rauwkostsalades, in verband gebracht met de listeriabacterie. Het RIVM raadt zwangere vrouwen ook af om softijs en kant-en-klare pannenkoeken te eten.

Goed verhitten

Bovenstaande producten kun je wel gewoon eten als je het vooraf goed verhit. De listeriabacterie gaat dood bij temperaturen hoger dan 75°C. Zorg er dus voor dat je eten goed doorbakken of gekookt is. Een pizza met daarop rauwe ham of rauwmelkse gorgonzola is dus geen probleem als die uit een hete oven komt. Stukjes gerookte zalm in een quiche of pastasaus kun je ook gewoon eten als het eerst goed verhit is geweest.

De listeriabacterie gedijt het best in een vochtige omgeving met een temperatuur tussen de tien en veertig graden. Ze vermenigvuldigen zich razendsnel. Als je voedsel met één listeriabacterie erin op kamertemperatuur bewaart, kunnen er binnen zeven uur miljoenen nieuwe bacteriën ontstaan. Ook in een koele omgeving, als de koelkast, blijven ze zich vermeerderen – al gaat het dan iets minder snel.

Uit de vriezer?

Let op: de listeriabacterie gaat niet dood in de vriezer. De bacterie gaat wel in een soort winterslaap, waardoor die zich niet meer kan vermenigvuldigen. Maar als je het eten daarna ontdooit, is de bacterie nog steeds aanwezig.

Listeriabacterie op rauwe groente en fruit

De listeriabacterie kan ook voorkomen op rauwe groente en fruit, maar je hoeft deze producten niet te vermijden. Integendeel: tijdens je zwangerschap is het juist belangrijk dat je genoeg groente en fruit blijft eten. Wel is het belangrijk om rauwe groente en fruit altijd grondig te wassen voordat je het eet.

Rauwmelkse kaas

De meeste kaas die je in de Nederlandse winkels kunt kopen, is gepasteuriseerd (verhit) en is dus veilig om te eten tijdens je zwangerschap. Ook hüttenkäse en smeerkaas zijn verhit en veilig.

Rauwmelkse kaas is gemaakt van rauwe melk, die niet verhit is geweest. Hierdoor kan het de listeriabacterie bevatten. Op de verpakking van rauwmelkse kaas staat de aanduiding ‘au lait cru’ of ‘gemaakt van rauwe melk’. Er bestaan harde en zachte rauwmelkse kazen. Vooral zachte rauwmelkse schimmelkazen zijn een risico, denk aan camembert, brie en reblochon. Bij harde rauwmelkse kazen is het risico op listeria kleiner, maar toch raadt het Voedingscentrum af om deze kaas te eten tijdens je zwangerschap.

Voorverpakte gerookte vis

Ondanks dat deze vis gerookt en dus verhit is, kan het toch de listeriabacterie bevatten. Het gaat dan om de vacuümverpakte gerookte vis, zoals zalm, paling en makreel. De bacteriën kunnen zich ophopen in de randjes van de verpakking. Omdat deze producten vaak lang gekoeld bewaard worden, hebben die bacteriën uitgebreid de kans om zich te vermenigvuldigen tot schadelijke hoeveelheden.

Tips om besmetting met listeria te voorkomen:

  • Bewaar gekoelde producten in de koelkast op de juiste temperatuur: 4°C wordt aangeraden.
  • Bewaar geopende verpakkingen niet te lang: eet het na openen binnen drie dagen op of gooi het weg.
  • Bewaar koelverse rauwkostsalades en voorgesneden na openen maximaal één dag in de koelkast.
  • Gooi eten weg na de uiterste houdbaarheidsdatum op de verpakking.
  • Was rauwe groente en fruit voordat je het eet of voordat je het gaat snijden en koken.
  • Zorg dat je eten door en door verhit is, zodat de bacterie doodgaat. Vlees en vis moet goed doorbakken zijn.
  • Eten over? Laat het snel afkoelen, zodat de listeriabacterie geen kans krijgt om erbij te komen. Bewaar de kliekjes niet te lang in de koelkast.

Zorg ook voor een goede hygiëne in huis:

  • Verwissel elke dag de vaatdoek.
  • Maak het aanrecht en de snijplanken elke dag goed schoon.
  • Zorg voor een schoon toilet en vervang ook daar elke dag het handdoekje.

Listeriose behandelen

Mocht je ondanks alle voorzorgsmaatregelen toch listeriose hebben opgelopen, dan merk je dat waarschijnlijk als eerste aan symptomen als koorts, diarree, misselijkheid en een grieperig gevoel. Ga dan direct langs de huisarts. Met een bloedtest kan worden vastgesteld of je inderdaad listeriose hebt.

Als je listeriose hebt, zal de huisarts je een antibioticakuur voorschrijven waarmee de infectie goed te behandelen is. Je krijgt in Nederland het antibioticum amoxicilline, dat je veilig tijdens je zwangerschap kunt gebruiken. Soms wordt er een combinatie gemaakt met een ander antibioticamiddel. De antibioticakuur duurt meestal twee weken, maar als je erg ziek bent kan een langere behandeling nodig zijn.

Hoe snel de kuur aanslaat, verschilt per persoon en hoe ziek je bent, maar meestal is dat binnen 48 uur. Het is erg belangrijk om de kuur volledig af te maken, zodat echt alle bacteriën in je lichaam gedood worden. Stop dus nooit eerder dan de voorgeschreven periode met het medicijn, ook al voel je je misschien al beter. Het antibioticum doodt niet alleen alle Listeria-bacteriën in jouw lichaam, maar het voorkomt ook dat je baby via de placenta besmet raakt.