Placenta (moederkoek)

Placenta (moederkoek)

Tijdens je zwangerschap groeit er behalve een baby ook een placenta in je baarmoeder. En ja, daar moet je ook van bevallen. Wat doet zo’n moederkoek en, het is tegenwoordig een legitieme vraag, wat kun je ermee doen?

Wat is een placenta?

De placenta is een orgaan dat zich tijdens je zwangerschap in de baarmoeder ontwikkelt. Het is van levensbelang voor je nog ongeboren kind, want alles wat jij eet en drinkt komt via je bloed en de placenta bij je baby terecht. Zonder goedwerkende, gezonde placenta geen gezonde baby.

Aan de ene kant zit de placenta vast aan de baarmoederwand, een beetje afhankelijk van waar de innesteling plaatsvond, en aan de andere kant is hij via de navelstreng verbonden met je baby. In Nederland noemen we het ook wel moederkoek, omdat het Latijnse ‘placenta’, ‘koek’ betekent.

placentaIllustratie van de placenta.

Een van de belangrijkste functies van een placenta is het filteren van bloed. Het is dan ook een bloederig ding, vol bobbels. Een soort donkerrode kippenlever, maar dan heel groot. Meestal weegt de placenta aan het einde van een zwangerschap ongeveer een halve kilo, heeft-ie een dikte van tweeënhalve centimeter en een doorsnede van twintig centimeter.

Meer fun facts:

alle zwangere zoogdieren hebben een placenta en het is het enige orgaan dat in een ander orgaan (de baarmoeder) groeit. In Nepal heet het ‘bucha-co-satthi’, wat ‘baby’s vriend’ betekent.

Wat doet de placenta?

De placenta is een bijzonder nuttig orgaan met meerdere taken dat vanaf de innesteling begint de groeien. Met ongeveer 12 weken zwangerschap is-ie volledig ontwikkeld en vervult hij een aantal belangrijke functies. Het orgaan is tegelijkertijd de scheiding tussen moeder en kind (1) en de verbinding (2). De placenta produceert hormonen (3). En de moederkoek beschermt de baby tegen bacteriën en andere schadelijke stoffen (4).

  1. Scheiden bloedsomloop van moeder en kind

    Jij en je baby worden door de placenta van elkaar gescheiden; jullie hebben beiden een eigen bloedsomloop. De placenta bestaat dan ook uit twee delen die door een membraan van elkaar gescheiden worden. Jouw bloedgroep en die van je baby kunnen van elkaar verschillen. Als jij bijvoorbeeld bloedgroep A hebt en je man AB, kan je baby bloedgroep B krijgen. Bloedgroep A en B zijn niet met elkaar te verenigen; het zou gezondheidsproblemen opleveren als jouw bloedsomloop en die van je baby met elkaar in contact stonden.

  2. Filteren bloed en schakel vormen tussen moeder en kind

    De moederkoek vormt die belangrijke scheiding, maar is tegelijkertijd hetgeen wat jullie verbindt. Want jouw bloed stroomt naar het moederlijke deel van de placenta die de voedingsstoffen, zuurstof, hormonen en antistoffen uit je bloed filtert. Dat gaat naar het kinderlijke deel van de placenta, dat zich ontwikkeld heeft uit een deel van het embryo. Via de navelstreng komen al deze goede stoffen bij je baby terecht waardoor hij kan groeien. Het bloed van je baby gaat ook via de navelstreng naar de placenta. Die filtert er afvalstoffen en koolzuur uit en geeft die door aan jouw bloedstroom. Ze verlaten jouw lichaam via je nieren en longen.

  3. Produceren van hormonen

    De placenta maakt verschillende hormonen aan: oestrogeen, progesteron, HPL en hCG, het zwangerschapshormoon. Die werken onderling samen om de placenta goed te laten ontwikkelen en groeien én ze bereiden je voor op de bevalling en de borstvoeding. HCG zorgt ervoor dat je zwangerschapstest positief uitvalt en is schuldig aan je zwangerschapskwalen. Het stimuleert de groei van het embryo. Progesteron voorkomt dat de baarmoeder zich kan samentrekken en houdt zo je zwangerschap in stand. Oestrogeen stimuleert de groei van de baarmoeder, bereidt die voor op de bevalling en stimuleert de melkklieren in je borsten. HPL verschijnt vanaf de vijfde zwangerschapsmaand in je bloed. Het zorgt ervoor dat je lichaam je baby niet afstoot omdat het de paternale genen niet herkent.

  4. Beschermen tegen bacteriën en schadelijke stoffen

    Je moederkoek is niet een alleswerend schild. Nicotine, alcohol, sommige medicijnen en virussen komen direct bij je ongeboren baby in de bloedsomloop en kunnen schadelijke gevolgen hebben. Maar de placenta beschermt je baby wél tegen bacteriën, medicijnen en parasieten.

Wanneer vormt de moederkoek een probleem?

Er is geen vaste plek voor de placenta. Die groeit waar de innesteling plaatsvindt. Het kan dus voorkomen dat de placenta te laag in de baarmoeder ligt (laagliggende placenta) of de baarmoedermond gedeeltelijk of helemaal afsluit (placenta praevia of placenta praevia totalis), dit wordt ook wel een voorliggende placenta genoemd. Ook kan de placenta bloedingen veroorzaken.

Soms lossen deze complicaties zich vanzelf op, maar een ziekenhuisopname is dan toch vaak nodig en de baby zal met een keizersnede geboren worden.

De geboorte van de placenta

Als je baby is geboren, heeft de placenta zijn taken volbracht en is-ie overbodig geworden. Vlak na de geboorte van je kind, zal de placenta worden afgestoten door je lichaam: de nageboorte. Je dacht dat je klaar was met persen? Nee hoor, de placenta heeft ook wat aanmoediging nodig om door het geboortekanaal te komen. De verloskundige of gynaecoloog zal daarbij helpen door op je onderbuik te drukken en aan de navelstreng te trekken. De wond die achterblijft in je baarmoeder kan nog een paar dagen tot weken bloeden.

Het kan gebeuren dat de placenta niet loslaat of dat er resten van de moederkoek achterblijven in je baarmoeder. Dan zal dit onder narcose operatief worden verwijderd zodat je baarmoeder daarna weer kan samentrekken en krimpen tot normale grootte.

Wat kun je er mee doen?

De verloskundige bekijkt de nageboorte om te controleren of er geen afwijkingen te zien zijn. Daarna gaat-ie de vuilnisbak in, mee met het medisch afval. In andere culturen wordt eer bewezen aan de placenta en wordt die met allerlei rituelen bijvoorbeeld begraven of verbrand.

En ook hier wordt het steeds gewoner om de placenta niet in het ziekenhuis achter te laten of weg te gooien. Er zijn er die de placenta aan de hond geven. Maar sommige vrouwen vinden het moeilijk om de placenta zomaar weg te gooien, omdat hij zo bijzonder en belangrijk is geweest voor het groeien van de baby. Ze begraven de moederkoek bijvoorbeeld op een mooie plek in de tuin en planten daar een geboorteroos of een bijzondere struik op. De voedingsstoffen die nog in de placenta zitten blijken goede mest te zijn.

Placenta eten: ja of nee?

Er zijn ook moeders die hun placenta bakken en opeten of er smoothies van maken. Google het maar eens: ‘placenta eten’. Het eten van je moederkoek zou je herstel versnellen, het ijzergehalte in het bloed opkrikken, de kans op een postnatale depressie verkleinen en je melkproductie verhogen. Het zou smaken naar een combinatie van lever en rund.

Vrouwen die er niet aan moeten denken de placenta te eten, maar toch willen profiteren van alle goede voedingsstoffen, kunnen er pillen van maken (capsuleren). De placenta wordt gestoomd en op een lage temperatuur zo’n acht tot twaalf uur gekookt, verpulverd tot poeder en in capsules gedaan. De Chinese geneeskunde gebruikt moederkoek om onvruchtbaarheid, astma en impotentie te lijf te gaan.

Niet onbelangrijk: National Geographic publiceerde overigens een paar jaar geleden een artikel waarin onderzoekers en deskundigen worden aangehaald die aanraden het vooral níét te doen. De placenta is immers een filter dat schadelijke stoffen uit de bloedstroom van de moeder haalt. Vooralsnog kan niet worden gegarandeerd dat die gefilterde stoffen na het nuttigen van de placenta niet alsnog via de borstvoeding in het bloed van je baby komen.

Bij een spirituele lotusgeboorte wordt de navelstreng niet doorgeknipt, maar blijft de baby verbonden met de placenta tot de navelstreng er vanzelf af valt. De moederkoek wordt bestrooid met bijvoorbeeld rozemarijn, zout of salie en dan omwikkeld met een luier of een lap stof.