Te vroeg (prematuur) geboren baby

Te vroeg (prematuur) geboren baby

Wat zijn de lichamelijke en geestelijke gevolgen voor een kind dat voor de 37e week van de zwangerschap wordt geboren? Wat kun je als ouders doen om je premature baby een goede start te geven en hoe zit het met borstvoeding? Kinderarts en neonatoloog in opleiding Machteld van Scherpenzeel legt uit.

Wanneer prematuur

Gemiddeld duurt een zwangerschap 40 weken. Als een baby voor de 37e week geboren wordt, wordt dit een vroeggeboorte genoemd. In Nederland worden kinderen die tussen de 24 en 26 weken worden geboren in overleg met de ouders actief opgevangen door de kinderarts-neonatoloog. Vanaf 26 weken zijn artsen verplicht je baby actief op te vangen in het ziekenhuis. Kinderen geboren onder de 32 weken zwangerschap worden opgenomen op de neonatale intensive care.

Onrijpheid

Een prematuur of te vroeg geboren baby is lichamelijk nog niet volledig ontwikkeld. Hij heeft dan ook andere uiterlijke kenmerken dan een baby die op tijd is geboren. Denk bijvoorbeeld aan:

  • Achterlopen in groei: het gewicht, de lengte en de schedelomtrek zijn afhankelijk van de duur van de zwangerschap. Hoe korter de baby in de baarmoeder zat, hoe kleiner hij zal zijn.
  • Relatief groot hoofd.
  • Een doorzichtige en kwetsbare huid: de onderliggende bloedvaten, spieren en ribben zijn duidelijk te zien.
  • Fijn donshaar op de schouders, rug en armen (lanugo).
  • ‘Slap’ voorkomen: de spieren en zenuwen zijn nog niet volgroeid.
  • De geslachtsorganen zijn wel al gevormd, maar nog niet helemaal ontwikkeld. Bij jongetjes zijn de teelballen vaak nog niet ingedaald en bij meisjes bedekken de grote schaamlippen de kleine nog niet.
  • De oren zijn week en plooibaar, toch is het gehoor vaak al prima. Dit wordt getest na een aantal dagen.
  • De zuigreflex is bij premature baby’s aanwezig en is met een fopspeen te stimuleren. De coördinatie van zuigen en slikken is nog niet goed ontwikkeld, daarom krijgt de baby een maagsonde voor de voeding. Vanaf ongeveer 34 weken kan de baby voorzichtig zelf gaan drinken.
  • De longen, nieren, hersenen, het hart en de spijsverteringsorganen zijn nog onrijp. Een prematuur geboren baby kan heel ziek worden van een infectie, omdat het immuunsysteem nog onvoldoende is ontwikkeld.

Lichamelijke problemen

Een te vroeg geboren baby kan met heel wat lichamelijke problemen te maken krijgen. Bijvoorbeeld met de ademhaling, het centraal zenuwstelsel, de spijsvertering, het afweersysteem en temperatuurregulatie.

Er is een kans dat deze leiden tot een handicap, maar dit hoeft niet. Hoe verder de zwangerschap gevorderd is bij de geboorte, hoe kleiner de kans op problemen.

Ademhaling van een premature baby

Vroeggeboren baby’s ademen snel, oppervlakkig en onregelmatig. De luchtwegen zijn nog onvoldoende uitgerijpt. Wordt een baby geboren onder de 28 weken dan ontbreekt ook de stof die ervoor zorgt dat het zuurstoftransport van de longen naar het bloed goed verloopt. Die ontbrekende stof kan met een klein slangetje in d elongen worden toegediend.

Veel premature baby’s hebben tijdelijk het respiratory distress syndrome (RDS): een aandoening waarbij de longen nog niet voldoende zuurstof kunnen opnemen. De baby heeft dan extra ademhalingsondersteuning nodig en soms extra zuurstof. Meestal ademt de baby zelf, maar in een enkel geval moet hij kort worden beademd. Ook kan een te vroeg geboren baby even vergeten adem te halen (apnoe). Hiervoor krijgt de baby een medicijn dat cafeïne bevat.

Hart

Het hart van een te vroeg geboren baby werkt bijna altijd uitstekend. Soms wordt er na enkele dagen een ruis gehoord. Dit past bij een open verbinding tussen de lichaamsslagader en de longslagader en heet de ductus Botalli. Deze verbinding is van nature aanwezig vóór de geboorte. Na de geboorte moet deze open verbinding spontaan gaan sluiten en wordt al het bloed langs de longen gestuurd. Bij prematuur geboren baby’s gebeurt dit sluiten vaak wat later. Meestal is dit niet schadelijk voor de baby en wordt het alleen vastgesteld. In een enkel geval krijgt een baby er wel last van. In dat geval worden medicijnen gegeven om het bloedvat te sluiten. Heel soms moet er worden geopereerd.

Premature baby’s liggen tot ongeveer 35 weken aan een monitor. Hier worden de hartslag, ademhaling en het zuurstofgehalte in de gaten gehouden. Op een intensive care krijgen de pasgeborenen ook een continue huidthermometer en wordt de bloeddruk regelmatig gemeten. Mocht de hartslag opeens dalen of er is iets met de ademhaling, dan gaat er een alarm af en kan de verpleging of de arts direct ingrijpen.

Spijsvertering

Ook de darmen van een te vroeg geboren baby zijn nog niet volledig ontwikkeld. Het is belangrijk dat de darmen voorzichtig met kleine hoeveelheden wennen aan moedermelk. Als het niet lukt om eigen moedermelk te geven, dan wordt er in sommige ziekenhuizen gestart met donormoedermelk en anders met kunstvoeding. Als de voeding goed loopt en de ontlasting op gang komt, wordt de voeding uitgebreid. De voeding wordt gegeven via een neusmaagsonde.

Kinderen die geboren zijn onder de 32 weken hebben een grote kans op een darminfectie. Ze worden dan plotseling ziek, krijgen een bolle buik en verdragen de voeding niet meer. In de ontlasting kan bloed zitten, omdat de darmwanden stuk gaan. De voeding via de sonde wordt dan snel gestaakt, er wordt bloed afgenomen en gestart met antibiotica. Vaak is rust voor de darmen en antibiotica genoeg om na enkele dagen weer op te knappen, soms is een operatie nodig.

Geelzucht

Alle pasgeboren kinderen worden na een paar dagen een beetje geel. Dat is heel normaal. De gelige teint ontstaat door een afvalstof van rode bloedcellen: bilirubine. Die afvalstof moet verwerkt worden door de lever, maar doordat die nog onrijp is, komt er te veel bilirubine in het lichaam. Bij prematuur geboren baby’s is de lever nog onrijper en wordt het bilubrine te hoog. Dit kan schadelijk zijn voor de hersenen. De baby krijgt therapie door onder ene blauwe lamp te liggen met een zonnebril op. De bilubrine wordt hierdoor afgebroken.

Afweersysteem van een premature baby

Een premature baby heeft een minder goede afweer en is daardoor gevoelig voor infecties. Bij de minste tekenen van infectie – bijvoorbeeld bij temperatuurwisselingen of als een baby minder reageert – wordt gestart met antibiotica nadat er kweken van bloed, urine en liquor (hersenvocht uit een ruggenprik) zijn afgenomen. Als een baby te vroeg geboren is zonder dat er een duidelijke oorzaak voor is, kan er ook sprake zijn van een infectie. Uit voorzorg worden dan kweken afgenomen en wordt er gestart met antibiotica tot de uitslag bekend is. Als uit de kweken blijkt dat er geen infectie is, wordt de antibiotica meteen gestopt.

Extreem vroeg geboren baby’s zijn ook veel vatbaarder voor gistinfecties (candida). Kinderen onder de 26 weken krijgen in sommige ziekenhuizen preventief middelen om dit te voorkomen.

Waarom moet een premature baby in de couveuse?

Te vroeg geboren baby’s kunnen hun eigen temperatuur nog niet regelen. Zij verliezen snel hun warmte door de doorgankelijke huid. Ze zijn afhankelijk van de omgevingstemperatuur, ze kunnen snel afkoelen. Dit is de reden dat deze kinderen in een couveuse worden verzorgd, waarin de exacte temperatuur en luchtvochtigheid kan worden gehouden die de baby op dat moment nodig heeft.

Latere gevolgen van een vroeggeboorte

Uit onderzoek blijkt dat vroeg geboren baby’s vaker huilen en zich soms langzamer ontwikkelen op motorisch gebied. Prematuur baby’s lijken als ze ouder worden ook vaker ADHD te ontwikkelen en concentratieproblemen te hebben. Daarnaast kunnen er lichamelijke problemen overblijven, zoals een aandoening aan de longen, darmproblemen, minder zicht, gehoorproblemen of een vertraagde of afwijkende ontwikkeling.

Huid-op-huidcontact is vaak niet direct mogelijk bij een premature baby

Als een bevalling goed verloopt, wordt de baby direct na de geboorte op de blote borst of buik van de moeder gelegd. Direct huid-op-huidcontact is niet alleen fijn, maar zorgt ook voor een goede bonding. Als een baby te vroeg geboren wordt, kan dit huid-op-huidcontact vaak niet direct. Op een neonatologie afdeling wordt geprobeerd zo snel mogelijk het kind bij moeder of vader te laten kangoeroeën of buidelen. De baby wordt, zodra het kan en zijn situatie stabiel is, met alleen een luier aan op de blote borst gelegd. Om te zorgen dat de moeder of vader warm blijft, wordt er een deken over hen heen gelegd of trekken ze een speciaal kangoeroevest aan. Dit kan ook bij baby’s aan een beademingsmachine.

Door het huid-op-huidcontact is het voor je baby makkelijker zijn lichaamstemperatuur te reguleren. Vaak worden de ademhaling en de hartslag ook stabieler. De moedermelkproductie komt door buidelen vaak sneller op gang.

Borstvoeding geven

Te vroeg geboren baby’s zijn vaak nog niet in staat om aan de borst te drinken. Maar moedermelk is bij deze baby’s wel erg belangrijk. Moedermelk is namelijk licht verteerbaar, beschermt de darmen en bevat veel afweerstoffen die de baby behoeden voor (darm)infecties. Moeders van premature baby’s kunnen direct na de geboorte beginnen met kolven. De eigen moedermelk kan dan via een sonde worden toegediend, totdat de baby in staat is zelf te drinken. Op de meeste neonatologieafdelingen zijn lactatiekundigen aanwezig die de moeder helpen met kolven, maar ook om de baby zo snel mogelijk wel uit de borst te laten drinken.

Overplaatsing

Als de baby geen intensivecarezorg meer nodig heeft, wordt er gekeken naar een ander ziekenhuis waar je baby kan groeien, leren drinken en zich verder kan ontwikkelen. Dit gebeurt meestal als de baby ouder is dan dertig weken, groter is dan een kilo, als de voeding goed loopt via het maagdarmstelsel en weinig of geen ademhalingsondersteuning meer nodig heeft.

Het overplaatsen naar een ander ziekenhuis is een spannend moment voor de ouders en de baby zelf. Ouders zijn net gewend aan de situatie op de intensive care en weten dat er op alles wordt gelet. De baby heeft echter meer behoefte aan rust zonder alle alarmen om zich heen en dat kan uitstekend in een ander ziekenhuis, bijvoorbeeld op een post intensive care unit of een zuigelingenafdeling. De baby wordt vervoerd met een ambulance.

Wanneer mag een premature baby naar huis?

Premature baby’s gaan vaak rond de uitgerekende datum naar huis, soms wat eerder soms wat later. Het moment dat een baby eindelijk thuis komt is feestelijk, maar ook erg spannend. Ouders moeten wennen aan een nieuwe situatie met hun kwetsbare kind 24 uur in huis. Een te vroeg geboren baby maakt vaak meer geluiden dan een op tijd geboren baby. Dat kan ’s nachts zorgen voor meer onrust en onzekerheid. Daarnaast kan een premature baby erg gespannen zijn en zich overstrekken. De fysiotherapeut geeft vaak goede tips en houdingsadviezen voor de ouders. Hieronder staan er enkele beschreven:

  • Probeer een ronde houding te maken. Houd de baby dicht tegen je aan, waarbij je met je ene arm zijn hoofd en rug goed ondersteunt en met je andere arm zijn benen en billen. Zorg ervoor dat de schouders en armen van de baby naar voren gericht zijn en de heupen licht gebogen worden.
  • Leg je baby met zijn borst of buik over je been, terwijl je zelf op de grond of op de bank zit. Hierdoor neemt hij een gebogen houding aan.
  • Je kunt de baby op zijn rug op je bovenbenen leggen waarbij zijn benen naar je buik gericht zijn en zijn hoofd richting je knieën ligt. Denk er dan wel aan dat je je voeten op een verhoging plaatst.
  • Laat je baby niet staan. Dit is een reflex en moet hij juist afleren. Een baby mag pas staan als hij ook zelf goed kan zitten.

Neem na de thuiskomst de tijd om te wennen aan de nieuwe situatie. Mensen staan er vaak niet bij stil wat voor invloed zo’n ziekenhuisperiode heeft. Zij denken dat als de baby eenmaal thuis is, alles helemaal in orde is. Toch krijgen veel ouders juist dan een terugslag. Pas als de baby thuis is, beseffen ze wat er allemaal is gebeurd. De ene ouder kan hier makkelijker mee omgaan dan de andere. Het kan dan opluchten om met iemand te praten die in een vergelijkbare situatie zit of heeft gezeten.

Machteld van Scherpenzeel

Kinderarts - Fellow Neonatoloog

Machteld van Scherpenzeel-de Vries is kinderarts neonatoloog in het Medisch Centrum Leeuwarden. Daar werkt ze op de post IC en de kinderafdeling waar ze kinderen die te vroeg geboren zijn, volgt in hun groei en ontwikkeling. Ze is moeder van drie kinderen. Onlangs zette ze project UNIEK op om meer faciliteiten speciaal voor de pasgeborenen en hun ouders te kunnen financieren.