Kies nú voor een abonnement met korting

Abonneer nú met korting

 

Vroeggeboorte en een (extreem) premature baby

Wat staat je te wachten als je baby veel te vroeg wordt geboren? Welke problemen met de gezondheid en ontwikkeling kunnen er spelen? Wat kun je als ouders doen om je premature baby een zo goed mogelijke start te geven en hoe zit het met borstvoeding? Kinderarts-neonatoloog Machteld van Scherpenzeel-de Vries legt uit.

In samenwerking met expert

Machteld van Scherpenzeel

Kinderarts

Wanneer spreek je van een premature baby?

Gemiddeld duurt een zwangerschap 40 weken. Als een baby voor de 37e week van de zwangerschap geboren wordt, wordt dit een vroeggeboorte genoemd en spreek je van een premature baby. Wat de risico’s en gevolgen zijn, hangt erg af van de termijn waarbij de baby wordt geboren. Na 26 weken is de overlevingskans 71,5% en na 28 weken 95%. Na 34 weken heeft een premature baby bijna even goede kansen als een voldragen baby. Kinderen geboren onder de 32 weken worden altijd opgenomen op de neonatale intensive care (NICU).

Advertentie

Lees meer: dit gebeurt er op een NICU

Spontane vroeggeboorte: oorzaken

80% van de vroeggeboortes gebeurt spontaan, bij de overige vroeggeboortes is de baby vanwege een medische reden ‘gehaald’ met een keizersnede of kunstmatige inleiding. Meestal kan er voor een spontane vroeggeboorte geen duidelijke oorzaak worden gevonden. Wel zijn er omstandigheden bekend die het risico op een vroeggeboorte kunnen vergroten:

  • Een verkorte baarmoedermond of een afwijkende vorm van de baarmoeder. Dit kan aangeboren zijn of een gevolg van een operatie.
  • Als je bij je vorige zwangerschap te vroeg bent bevallen, is er bij een volgende zwangerschap meer risico dat dit opnieuw gebeurt.
  • Te veel vruchtwater (polyhydramnion). Dit kan een gevolg zijn van bijvoorbeeld zwangerschapsdiabetes.
  • Een meerlingzwangerschap.
  • Infecties van de baarmoeder, de vliezen, de placenta of ergens anders in het lichaam van de moeder of de baby.
  • Problemen met de placenta, zoals een loslatende placenta of een placenta die niet goed werkt.
  • Een hoge bloeddruk bij de moeder.
  • Bij vrouwen boven de 35 jaar is de kans op een vroeggeboorte groter.
  • Gebruik van alcohol of drugs en roken tijdens de zwangerschap verhoogt de kans op een vroeggeboorte.
  • Bij zwangerschappen die zijn ontstaan met behulp van IVF of ICSI is er een verhoogde kans op een vroeggeboorte. Het is niet helemaal duidelijk of dit komt door de behandeling of door de verminderde vruchtbaarheid.

Voorkomen vroeggeboorte

Helaas zijn vroeggeboortes moeilijk te voorkomen. In sommige gevallen kan worden geprobeerd om de bevalling uit te stellen. Dit hangt af van allerlei factoren, zoals de gezondheid van de moeder en de baby, de duur van de zwangerschap en hoeveel ontsluiting er is. Soms komen de weeën niet meer terug en bevalt een vrouw uiteindelijk pas na 37 weken. 

Als de vliezen zijn gebroken of als er ontsluiting is, maar geen weeën, kan bedrust bijdragen aan het uitstellen van de bevalling. In sommige situaties zijn weeënremmers (medicatie) een optie, maar die kunnen de zwangerschap hooguit een aantal dagen verlengen. Dit geeft wel wat extra tijd om de longrijping van de baby te versnellen met medicatie. Is de ontsluiting meer dan vijf centimeter, dan is de geboorte waarschijnlijk niet meer uit te stellen. En er zijn ook situaties waarin het veiliger is om de baby geboren te laten worden. 

Advertentie

Extreme vroeggeboorte: tussen 24 en 26 weken

Een geboorte tussen 24 en 26 weken zwangerschap wordt een extreme vroeggeboorte genoemd. Voor 24 weken zwangerschap zijn de overlevingskansen van een baby erg klein en is er een goot risico op ernstige handicaps. In Nederland kunnen baby’s die vanaf 24 weken zwangerschap worden geboren actief worden opgevangen door de kinderarts-neonatoloog. Dat betekent dat de baby naar de NICU (neonatale intensive care) gaat en de zorg erop is gericht om hem een zo goed mogelijke start te geven. Dit gebeurt in overleg met de ouders. Vanaf 26 weken zijn artsen verplicht je baby actief op te vangen in het ziekenhuis.

Er zijn in Nederland negen NICU-afdelingen. Als het dichtstbijzijnde ziekenhuis geen NICU heeft, kan dit betekenen dat je een eind moet reizen naar een ander ziekenhuis. Als het kan beval je in het ziekenhuis waar een NICU is, en anders wordt je premature baby hier zo snel mogelijk met een speciale ambulance naartoe gebracht.

Levenskwaliteit na extreme vroeggeboorte

Bij een extreme vroeggeboorte worden ouders door de gynaecoloog en/of de neonatoloog begeleid met gesprekken over de overlevingskansen en de levenskwaliteit van hun premature baby. De artsen geven zo goed mogelijk uitleg over de kansen van de baby en de problemen die hem waarschijnlijk te wachten staan. Daarbij komen de ouders voor een heel moeilijke beslissing te staan: de keuze tussen een actief medisch beleid gericht op overleving en een zo goed mogelijke start, of een behandeling gericht op comfort. Dat laatste betekent dat hun baby zal overlijden. Als het kan vinden deze gesprekken voor de geboorte plaats. De artsen proberen ouders zo goed mogelijk te helpen bij deze keuze, waar ze zo plotseling mee te maken krijgen. Ook is er een online Keuzehulp Extreme Vroeggeboorte.

Lees meer: omgaan met het verlies van je baby

Advertentie

Onrijpheid premature baby

Een premature baby is lichamelijk nog niet volledig ontwikkeld. Is een baby kort voor de 37 weken geboren, dan is hij alleen kleiner dan een voldragen baby en ziet hij er kwetsbaarder uit. Maar bij erg vroeg geboren premature baby’s kunnen er ook andere uiterlijke verschillen te zien zijn. Deze uiterlijke kenmerken kan een premature baby hebben:

  • Achterlopen in groei: het gewicht, de lengte en de schedelomtrek. Hoe korter de baby in de baarmoeder zat, hoe kleiner hij zal zijn.
  • Een relatief groot hoofd.
  • Een doorzichtige en kwetsbare huid: de bloedvaten, spieren en ribben zijn duidelijk te zien.
  • Fijn donshaar op de schouders, rug en armen (lanugo).
  • Een ‘slap’ voorkomen: de spieren en zenuwen zijn nog niet volgroeid.
  • De geslachtsorganen zijn nog niet helemaal ontwikkeld. Bij jongetjes zijn de teelballen vaak nog niet ingedaald en bij meisjes bedekken de grote schaamlippen de kleine nog niet.
  • De oren zijn week en plooibaar. Toch is het gehoor vaak al prima. Dit wordt getest na een aantal dagen.
  • De zuigreflex is bij premature baby’s aanwezig en is met een fopspeen te stimuleren. De coördinatie van zuigen en slikken is nog niet goed ontwikkeld, daarom krijgt de baby een maagsonde voor de voeding. Vanaf ongeveer 34 weken kan een premature baby voorzichtig zelf gaan drinken.
  • De longen, nieren, hersenen, het hart en de spijsverteringsorganen zijn nog onrijp. Een premature baby kan heel ziek worden van een infectie, omdat het immuunsysteem nog onvoldoende is ontwikkeld.

Lichamelijke problemen van een premature baby

Een te vroeg geboren baby kan met verschillende lichamelijke problemen te maken krijgen. Bijvoorbeeld met de ademhaling, het centrale zenuwstelsel, de spijsvertering, het afweersysteem en de temperatuurregulatie.

Er is een kans dat deze problemen leiden tot een handicap, maar dit hoeft niet. Hoe verder de zwangerschap gevorderd is bij de geboorte, hoe kleiner de kans op problemen.

Ademhaling van een premature baby

Premature baby’s ademen snel, oppervlakkig en onregelmatig. De luchtwegen zijn nog onvoldoende uitgerijpt. Wordt een baby geboren voor de 28 weken, dan ontbreekt ook de stof die ervoor zorgt dat het zuurstoftransport van de longen naar het bloed goed verloopt. Die ontbrekende stof kan met een klein slangetje in de longen worden toegediend.

Veel premature baby’s hebben tijdelijk het Infant respiratory distress syndrome (IRDS), een aandoening waarbij de longen nog niet voldoende zuurstof kunnen opnemen. De baby heeft dan extra ademhalingsondersteuning nodig en soms extra zuurstof. Meestal ademt de baby zelf, maar in een enkel geval moet hij kort worden beademd. Ook kan een te vroeg geboren baby even vergeten adem te halen (apnoe). Hiervoor krijgt de baby een medicijn dat een soort cafeïne bevat (coffeïne).

Hart van een premature baby

Het hart van een te vroeg geboren baby werkt bijna altijd uitstekend. Soms wordt er na enkele dagen een ruis gehoord. Dit kan komen door een open verbinding tussen de lichaamsslagader en de longslagader. Deze verbinding is van nature aanwezig vóór de geboorte. Na de geboorte moet deze open verbinding spontaan gaan sluiten en wordt al het bloed langs de longen gestuurd. Bij premature baby’s gebeurt dit sluiten vaak wat later. Meestal is dit niet schadelijk voor de baby en wordt het alleen vastgesteld en gecontroleerd.

Premature baby’s liggen tot ongeveer 35 weken aan een monitor die de hartslag, ademhaling en het zuurstofgehalte registreert. Op een intensive care krijgen premature baby’s ook een continue huidthermometer en wordt de bloeddruk regelmatig gemeten. Mocht de hartslag opeens dalen of is er iets met de ademhaling, dan gaat er een alarm af en kan de verpleging of de arts direct ingrijpen.

Spijsvertering van een premature baby

Ook de darmen van een te vroeg geboren baby zijn nog niet volledig ontwikkeld. Het is belangrijk dat de darmen voorzichtig met kleine hoeveelheden wennen aan moedermelk. Als het niet lukt om eigen moedermelk te geven, kunnen baby’s in sommige ziekenhuizen eerst donormelk krijgen en anders kunstvoeding. Als de voeding goed loopt en de ontlasting op gang komt, wordt de voeding uitgebreid. De voeding wordt gegeven via een neusmaagsonde, omdat premature baby’s de eerste tijd nog niet (goed genoeg) zelf kunnen drinken.

Kinderen die geboren zijn onder de 32 weken hebben een grote kans op een darminfectie. Ze worden dan plotseling ziek, krijgen een bolle buik en verdragen de voeding niet meer. In de ontlasting kan bloed zitten, omdat de darmwanden stuk gaan. De baby krijgt dan antibiotica en tijdelijk geen sondevoeding. Vaak is rust voor de darmen en antibiotica genoeg om na enkele dagen weer op te knappen, soms is een operatie nodig.

Geelzucht bij premature baby

Alle pasgeboren baby’s worden na een paar dagen een beetje geel. Dat is heel normaal. De gelige huidskleur ontstaat door een afvalstof van rode bloedcellen: bilirubine. Die afvalstof moet verwerkt worden door de lever, maar doordat die nog onrijp is, komt er te veel bilirubine in het lichaam. Bij premature baby’s is de lever nog onrijper en wordt het bilirubinegehalte te hoog. Dit kan schadelijk zijn voor de hersenen. De baby krijgt daarom fototherapie: hij moet onder een blauwe lamp liggen met een zonnebril op. Door het uv-licht wordt de bilirubine afgebroken.

Afweersysteem van een premature baby

Een premature baby heeft een minder goede afweer en is daardoor gevoelig voor infecties. Zodra er tekenen van een mogelijke infectie merkbaar zijn – bijvoorbeeld bij temperatuurwisselingen of als een baby minder reageert – wordt de baby onderzocht door middel van bloedafname en kweken, en krijgt hij antibiotica. Als er geen duidelijke oorzaak voor de vroeggeboorte is, kan er ook sprake zijn van een infectie. Uit voorzorg krijgt de baby dan direct antibiotica, tot de uitslagen van de onderzoeken bekend zijn. Als daaruit blijkt dat er geen infectie is, worden de antibiotica meteen gestopt.

Extreem vroeg geboren baby’s zijn ook veel vatbaarder voor gistinfecties (candida). Premature baby’s onder de 26 weken krijgen in sommige ziekenhuizen preventief geneesmiddelen om dit te voorkomen.

Waarom moet een premature baby in de couveuse?

Te vroeg geboren baby’s kunnen hun eigen temperatuur nog niet regelen. Ze verliezen snel hun warmte doordat de huid doorlaatbaarder is en kunnen daardoor snel afkoelen. In een couveuse kunnen de temperatuur en de luchtvochtigheid precies worden afgestemd op wat een premature baby op dat moment nodig heeft.

Lees ook: bezoek, muziek en inktvisjes op de couveuseafdeling

Latere gevolgen van een vroeggeboorte

Uit onderzoek blijkt dat vroeg geboren baby’s vaker huilen en dat de motorische ontwikkeling soms langzamer gaat. Premature baby’s lijken als ze ouder worden ook vaker ADHD te ontwikkelen en concentratieproblemen te hebben. Daarnaast kunnen er lichamelijke problemen overblijven, zoals een aandoening aan de longen, darmproblemen, minder zicht, gehoorproblemen of een vertraagde of afwijkende ontwikkeling.

Lees ook: alles over de ontwikkeling van een couveusebaby

Huid-op-huidcontact met je premature baby

Bij een bevalling na 37 weken die goed verloopt, wordt de baby direct na de geboorte op de blote borst of buik van de moeder gelegd. Direct huid-op-huidcontact is niet alleen fijn, maar zorgt ook voor een goede hechting tussen ouder en kind. Bij een vroeggeboorte kan dit huid-op-huidcontact vaak niet direct, omdat de baby onderzocht moet worden, medische behandeling nodig heeft en warm gehouden moet worden in de couveuse. Op de afdeling neonatologie wordt zo snel mogelijk gekeken of je baby bij jou of je partner kan kangoeroeën, ook wel buidelen genoemd. Je baby wordt, zodra het kan en zijn situatie stabiel is, met alleen een luier aan op de blote borst gelegd. Om te zorgen dat jullie warm blijven krijg je een deken over en in sommige ziekenhuizen werken ze met een speciaal kangoeroevest. Dit kan ook bij baby’s aan een beademingsmachine.

Door het huid-op-huidcontact is het voor je baby makkelijker om zijn lichaamstemperatuur te reguleren. Vaak worden de ademhaling en de hartslag ook stabieler. De moedermelkproductie komt door buidelen vaak sneller op gang. En het is fijn om je baby zo dichtbij te hebben en iets voor hem te kunnen doen.

Borstvoeding geven bij een premature baby

Te vroeg geboren baby’s zijn vaak nog niet in staat om aan de borst te drinken. Maar moedermelk is bij premature baby’s wel erg belangrijk. Moedermelk is namelijk licht verteerbaar, beschermt de darmen en bevat veel afweerstoffen die de baby behoeden voor (darm)infecties. Moeders van premature baby’s kunnen direct na de geboorte beginnen met kolven. De eigen moedermelk kan dan via een sonde aan de baby worden gegeven, tot hij zelf aan de borst of uit een fles kan drinken. Op de meeste neonatologie-afdelingen zijn lactatiekundigen aanwezig die de moeder helpen met kolven en het leren drinken uit de borst begeleiden.

Overplaatsing premature baby

Als een premature baby geen IC-zorg meer nodig heeft, kan hij worden overgeplaatst van de NICU naar een high care of medium care afdeling om verder te groeien, te leren drinken en zich verder te ontwikkelen. Als je voor de NICU naar een ziekenhuis in een andere woonplaats moest, kun je nu vaak naar een ziekenhuis in de buurt. Meestal gebeurt de overplaatsing als de baby ouder is dan dertig weken, groter is dan een kilo, als de voeding goed loopt en je baby weinig of geen ademhalingsondersteuning meer nodig heeft.

Het overplaatsen naar een ander ziekenhuis is een spannend moment voor de ouders en de baby zelf. Ouders zijn net gewend aan de situatie op de NICU en weten dat er op alles wordt gelet. Maar voor de baby is het beter om meer rust om zich heen te hebben, zonder alle alarmen. Een premature baby wordt pas overgeplaatst als dit verantwoord is. De overplaatsing gebeurt per ambulance.

Wanneer mag een premature baby naar huis?

Premature baby’s gaan vaak rond de uitgerekende datum naar huis, soms wat eerder, soms wat later. De artsen houden een aantal punten in de gaten om te bepalen wanneer je baby met jullie mee naar huis kan. Dit zijn de voorwaarden:

  • een stabiele hartslag en zuurstofgehalte.
  • een stabiele temperatuur, die je baby zelf op peil kan houden.
  • goed zelf kunnen drinken.
  • je baby moet minimaal 2 kilo wegen.

Voordat jullie naar huis gaan, bereidt de verpleging jullie hierop voor. Soms is er thuis nog medische zorg nodig. Je leert dan in het ziekenhuis hoe jullie je baby thuis zelf kunnen verzorgen en in sommige ziekenhuizen kun je hier eerst een nacht op een overgangskamer mee oefenen. Je doet dan alles zelf, maar hulp van de verpleging is vlakbij als je het spannend vindt. Eenmaal thuis kun je vaak nog een aantal uren speciale kraamzorg krijgen. Dit heet couveuse nazorg en is erop gericht om ouders na een hectische tijd in het ziekenhuis thuis op weg te helpen en vertrouwen te geven. Dit zit niet in het basispakket: vraag bij je zorgverzekering na waar jullie recht op hebben.

Premature baby’s hebben na thuiskomst vaak ook extra begeleiding nodig, bijvoorbeeld van een lactatiekundige, een fysiotherapeut en/of een logopedist. Vaak gaat dit in samenwerking met het ziekenhuis, of helpen ze je ermee op weg bij jullie ontslag.  

Eindelijk thuis met je premature baby: tips

Het moment dat een premature baby eindelijk thuiskomt is feestelijk, maar ook erg spannend. Je moet erg wennen aan een nieuwe situatie met je kwetsbare kind 24 uur in huis. Een premature baby maakt vaak meer geluiden dan een op tijd geboren baby. Dat kan ’s nachts zorgen voor onrust en onzekerheid. Daarnaast kan een premature baby erg gespannen zijn en zich overstrekken. De fysiotherapeut geeft vaak goede tips en houdingsadviezen voor de ouders, bijvoorbeeld:

  • Probeer een ronde houding te maken. Hou je baby dicht tegen je aan, waarbij je met je ene arm zijn hoofd en rug goed ondersteunt en met je andere arm zijn benen en billen. Zorg ervoor dat de schouders en armen van je baby naar voren gericht zijn en de heupen licht gebogen worden.
  • Leg je baby met zijn borst of buik over je been, terwijl je zelf op de grond of op de bank zit. Hierdoor neemt hij een gebogen houding aan.
  • Je kunt je baby op zijn rug op je bovenbenen leggen, waarbij zijn benen naar je buik gericht zijn en zijn hoofd richting je knieën ligt. Zet je voeten op een verhoging.
  • Laat je baby niet ‘staan’. Dit is een reflex en die moet hij juist afleren. Een baby mag pas staan als hij ook goed zelf kan zitten.

Premature baby en kraamvisite

Mensen in de omgeving staan er niet altijd bij stil hoeveel impact een vroeggeboorte op de ouders en de baby zelf heeft. Iedereen is blij dat jullie thuis zijn, en hoe blij je daar zelf ook mee bent, dat betekent niet dat je het leven als nieuw gezin makkelijk oppakt. Neem de tijd om je draai te vinden en te verwerken wat jullie hebben meegemaakt. Doe het rustig aan met kraamvisite, het is niet gek als je de eerste weken weinig mensen over de vloer wilt. Ook voor een kwetsbare baby is het verstandig om dit rustig aan te doen. Realiseer je ook dat mensen graag iets voor je willen doen en maak daar gebruik van. Laat vrienden eten en boodschappen brengen en lucht je hart bij iemand die begrijpt wat je doormaakt of die gewoon goed kan luisteren.

PTSS na vroeggeboorte

Sommige ouders krijgen na een stressvolle geboorte last van psychische klachten. Het lukt niet meer om te ontspannen, je schrikt van elk geluidje, je voelt je aldoor verdrietig, angstig, somber of juist vlak. Ook kun je last hebben van herbelevingen en nachtmerries, veel angst voelen als je terugdenkt aan de bevalling of het ziekenhuis, of geen foto’s durven bekijken. Wacht niet met hulp zoeken als je deze klachten hebt. Ze kunnen duiden op een posttraumatische stressstoornis (PTSS) en dat kan bij beide ouders voorkomen na een vroeggeboorte. Er is geschikte hulp voor, zoals EMDR. Je kunt tijdens de nacontroles bij de neonatoloog of gynaecoloog aangeven dat je behoefte hebt aan deze hulp, of maak een afspraak bij je verloskundige of huisarts. 

Dit artikel is tot stand gekomen en goedgekeurd door artsen en andere (medische) deskundigen van het Ouders van Nu expertteam.

Bronnen: Opvoedinformatie, St Antonius

Machteld van Scherpenzeel

Kinderarts

Machteld van Scherpenzeel-de Vries is kinderarts neonatoloog in het Medisch Centrum Leeuwarden. Daar werkt ze op de post IC en de kinderafdeling waar ze kinderen die te vroeg geboren zijn, volgt in hun groei en ontwikkeling. Ze is moeder van drie kinderen. Ze zette het project UNIEK op om meer faciliteiten speciaal voor de pasgeborenen en hun ouders te kunnen financieren.

Redactioneel – Offer – Gezondheid baby

Digitale thermometer

Shop nu