ijzertekort zwanger

IJzertekort tijdens de zwangerschap

Tijdens je zwangerschap heeft je lichaam extra ijzer nodig en ligt een ijzertekort sneller op de loer. Het is daarom goed om je ijzerinname in de gaten te houden. Zo kun je ijzertekort en bloedarmoede door ijzertekort voorkomen.

Extra ijzer tijdens de zwangerschap

Als je zwanger bent, maakt je lichaam extra bloed aan voor de baarmoeder, placenta en de baby. Voor de aanmaak van bloed is het mineraal ijzer nodig. Dat is onder andere belangrijk voor de opbouw van hemoglobine (Hb), een onderdeel van de rode bloedcellen dat zuurstof door ons lichaam vervoert. Omdat de hoeveelheid bloed, en daarmee de hoeveelheid hemoglobine, tijdens je zwangerschap toeneemt, heeft je lichaam meer ijzer nodig.

Dat je Hb-gehalte tijdens de zwangerschap lager is dan daarvoor, is volkomen normaal. Een natuurlijke daling is niet erg en zal zich aan het einde van de zwangerschap gewoon herstellen. Een paar weken na de bevalling is je Hb weer op een normale waarde. In het schema hieronder zie je wat je Hb-gehalte zou moeten zijn:

Wanneer? Hb-gehalte
voor je zwangerschap 7,5 mmol/l
tot en met 13 weken 7,1 mmol/l
14 tot en met 17 weken 6,8 mmol/l
18 tot en met 21 weken 6,5 mmol/l
22 tot en met 37 weken 6,3 mmol/l
vanaf 38 weken 6,5 mmol/l
1 tot en met 5 weken na je bevalling 6,5 mmol/l
6 weken na je bevalling 7,2 mmol/l

In dit schema zie je wat je Hb-gehalte minimaal moet zijn (bron: de verloskundige.nl)

Waarom een ijzertekort?

Er zijn meerdere redenen voor een ijzertekort tijdens je zwangerschap:

  • Je lichaam verbruikt nu extra veel ijzer voor de groei van de baarmoeder, placenta en de baby. Als je zwanger bent van een tweeling of minder dan een jaar na de bevalling opnieuw zwanger bent is je ijzerbehoefte groter.
  • Je eet onvoldoende gevarieerd. Er is dan sprake van een ernstig tekort aan ijzer in de voeding.
  • Je darm neemt minder ijzer op. Middelen tegen maagzuur kunnen dit bijvoorbeeld veroorzaken.

Symptomen van een ijzertekort

Een tekort aan ijzer ontstaat geleidelijk en gaat samen met algemene symptomen van bloedarmoede:

Deze symptomen zijn al snel te verwarren met gewone zwangerschapsklachten. Herken je veel symptomen, dan is het goed om dit aan je verloskundige te vertellen.

IJzertekort en bloedarmoede

In de volksmond wordt ijzertekort veelal gelijkgesteld aan bloedarmoede. Het is daarom goed om je te realiseren dat ijzertekort niet altijd bloedarmoede als gevolg heeft. Voor het aanmaken van hemoglobine is voornamelijk ijzer nodig, maar ook foliumzuur en vitamine B12. Door een gebrek aan foliumzuur, bijvoorbeeld als je eetlust sterk is verminderd, kan je Hb-gehalte in je bloed ook laag zijn. En héél soms is een tekort aan vitamine B12 de oorzaak van bloedarmoede, bijvoorbeeld omdat je vegetariër bent en daarom geen dierlijke producten binnenkrijgt.

Controles bij de verloskundige

Gelukkig word je tijdens de zwangerschap goed in de gaten gehouden door de verloskundige. Zo wordt tweemaal het hemoglobinegehalte in je bloed bepaald: bij het standaard bloedonderzoek aan het begin van je zwangerschap en rond de 30e week. Rond die week is het Hb-gehalte in je bloed namelijk het laagst.

Sommige vrouwen hebben een grotere risico op bloedarmoede tijdens de zwangerschap. Bijvoorbeeld:

  • Als je een tiener bent
  • Binnen een jaar na de bevalling opnieuw zwanger bent
  • Vegetariër bent
  • Zwanger bent van een meerling
  • Als jij niet uit West-Europa komt (of je ouders)
  • Als je een bloedziekte hebt

Heb je een verhoogd risico, dan wordt je ijzer ook rond de 20e week gecontroleerd. Bij een te laag ijzergehalte wordt vaak siroop met extra ijzer aangeraden (Roosvicee ferro of Floradix). Eventueel schrijft de verloskundige of huisarts je ijzertabletten voor. Je hebt ook een grotere kans op bloedarmoede als je veel bloed verliest tijdens of na je bevalling.

De gevolgen van ijzertekort

Een tekort aan ijzer of een lichte vorm van bloedarmoede is meestal goed te behandelen. Wordt bloedarmoede niet behandeld, dan kan dit grote gevolgen hebben. Bij vrouwen die net zwanger zijn, kan een ijzertekort zelfs leiden tot een kortere zwangerschapsduur en kan het gewicht van de baby te laag zijn. Ook heeft het invloed op jouw gezondheid; je weerstand neemt af en het maakt je gevoeliger voor verkoudheid en andere infecties,.

Behandeling ijzertekort

De behandeling van ijzertekort, of bloedarmoede als gevolg van ijzertekort, is afhankelijk van de aard en de ernst. Het belangrijkste doel is om het hemoglobinegehalte weer op peil te krijgen. Dit wordt vaak eerst geprobeerd met aangepaste (ijzerrijke) voeding. Blijkt dit niet genoeg, dan krijg je ijzer in de vorm van tabletten of een drank. IJzertabletten bevatten ijzer in een vorm die het lichaam gemakkelijk kan opnemen. Het duurt zo’n zes weken tot een paar maanden voor het ijzertekort weer is aangevuld. IJzertabletten kunnen wel bijwerkingen hebben, zoals misselijkheid, diarree of zwarte ontlasting. Die zwarte ontlasting is gelukkig onschuldig en kan geen kwaad.

IJzertekort voorkomen

Als je gezond en gevarieerd eet, krijg je in principe genoeg ijzer binnen om voldoende hemoglobine aan te maken. Vitamine C stimuleert de ijzeropname. Een glas sinaasappelsap drinken bij het eten is dus slim. Drink geen thee, koffie en zuivel bij een ijzerrijke maaltijd. Deze dranken remmen juist de ijzeropname.

Voeding die veel ijzer bevat:

  • spinazie en andere bladgroenten
  • vlees
  • vis
  • schaaldieren
  • kip
  • ei
  • volkorenproducten
  • peulvruchten
  • noten
  • appelstroop

Foliumzuur zit onder andere in spinazie, broccoli, asperges, volkorenproducten en peulvruchten. Vitamine B12 zit in dierlijk voedsel: vlees, vis en melkproducten. Als vegetariër of veganist kan het daarom de moeite waard zijn een supplement te slikken.

Wanneer is er sprake van bloedarmoede?

IJzertekort wordt vaak verward met bloedarmoede. Een gebrek aan ijzer kan leiden tot bloedarmoede (medische term is anemie). Toch hoef je een tekort aan ijzer niet direct te merken. Pas bij ernstige tekort aan ijzer kan er sprake zijn van bloedarmoede. De ijzervoorraad in je lichaam raakt uitgeput, de productie van hemoglobine houdt op en er ontstaat bloedarmoede. Bloedarmoede kan trouwens verschillende oorzaken hebben, maar ijzertekort is wel de meest voorkomende.

Bij bloedarmoede heb je te weinig rode bloedcellen in je bloed of werken de rode bloedcellen niet goed. De rode bloedcel bevat dus het eiwit hemoglobine (hb). Daalt jouw hb-gehalte wel heel sterk en komt hij onder een bepaalde waarde, dan is er sprake van bloedarmoede. Welke waarde dit is hangt af van jouw zwangerschapsduur.