Hoe werkt de vruchtbaarheid van een vrouw?
De vruchtbaarheid van een vrouw hangt af van vier factoren: een gezonde eisprong, de kwaliteit van de eicel, de doorgankelijkheid van de eileiders en de conditie van de baarmoeder.
Om zwanger te raken, moet een eicel worden bevrucht door een zaadcel. Daarvoor moet de eicel eerst vanuit de eierstok loskomen en aan haar reis door de eileider beginnen. Dit proces heet de eisprong, of ovulatie. Dit gebeurt in principe één keer per menstruatiecyclus. Na de eisprong komt de rijpe eicel in de eileider terecht, de plek waar de zaadcel de eicel kan bevruchten en waar nieuw leven begint.
Zo werkt de bevruchting (zaadcel en eicel). Nadat een eicel bevrucht is, reist deze verder naar de baarmoeder. Afwijkingen in de baarmoederholte, zoals een vleesboom, kunnen de innesteling van de bevruchte eicel soms belemmeren. Lees hier meer over: Een vleesboom in je baarmoeder, hoe ontdek je dat?
Wanneer ben je als vrouw het meest vruchtbaar?
Je bent het meest vruchtbaar in de drie tot vijf dagen vóór je eisprong, én op de dag van de eisprong zelf. Omdat zaadcellen gemiddeld zo’n drie dagen in het lichaam van de vrouw overleven, is de kans op een zwangerschap het grootst als je in de aanloop naar je eisprong om de dag vrijt.
Een eisprong vindt meestal tussen de tien en veertien dagen voor het begin van je volgende menstruatie plaats. Een gemiddelde cyclus duurt 28 dagen, maar dit verschilt per vrouw. Om inzicht te krijgen in jouw persoonlijke ritme, is het handig om te weten hoe je cyclus werkt. We leggen je uit hoe je je volgende menstruatiecyclus berekent.
Let op: Hoe vaak vrijen om zwanger te worden? Probeer in de vruchtbare periode om de dag te vrijen.
Menstruatiecyclus: bereken je volgende menstruatie
Zwanger worden draait om de juiste timing. Daarom wil je weten op welke dagen je vruchtbaar bent. Het helpt om je menstruatiecyclus te begrijpen, te weten welke vrouwelijke hormonen een rol spelen en te berekenen wanneer je ovuleert. We leggen je uit hoe je je volgende menstruatiecyclus berekent.
Om te ontdekken of en wanneer je een eisprong hebt, kun je ook een ovulatietest doen of zelf letten op tekenen van een ovulatie, zoals je lichaamstemperatuur en verandering van het cervixslijm.
Handige tool: Bereken wanneer zijn je vruchtbare dagen zijn
Wat als je geen (of een onregelmatige) eisprong hebt?
Als je een cyclus hebt die korter is dan 21 dagen of langer dan 36 dagen, of als je meer dan een half jaar niet ongesteld bent geweest, is de kans groot dat je geen eisprong hebt. Neem in dat geval contact op met je huisarts.
Wil je zwanger worden en lukt dit niet door een onregelmatige cyclus? De huisarts kan onderzoeken wat de oorzaak is. Het uitblijven van een eisprong kan onder andere komen door:
Grote en snelle gewichtsschommelingen.
Een te laag (BMI <19) of een te hoog (BMI >25) lichaamsgewicht.
Stress of overmatig sporten.
Een verstoorde hormoonbalans, zoals bij PCOS.
De overgang of een reeds bestaande zwangerschap.
Vruchtbaarheid en kwaliteit van de eicel
De kwaliteit van een eicel wordt grofweg beïnvloed door twee factoren: de leeftijd van de vrouw en haar leefstijl.
Vrouwen worden geboren met een paar miljoen onrijpe eicellen, opgeslagen in de eierstokken. Als je in de puberteit komt is de hoeveelheid eicellen al fors afgenomen: er zijn dan nog zo’n 300.000 tot 500.000 eicellen over. Deze eicellen zijn de voorraad voor je vruchtbare levensfase.
Aan het begin van iedere menstruatiecyclus liggen er een aantal eicellen klaar in de eierstok om verder uit te rijpen tot een eisprong. Deze eicellen zijn al ongeveer drie maanden aan het uitrijpen onder invloed van hormonen. Van deze eicellen zal één eicel verder uitrijpen en tot een eisprong leiden. De overige eicellen worden door het lichaam opgeruimd. Hierna zullen er weer een aantal nieuwe eicellen klaarliggen voor een volgende menstruatiecyclus.
Lees ook: Foliumzuur slikken voor en tijdens je zwangerschap
Tot welke leeftijd ben je als vrouw vruchtbaar?
De vruchtbaarheid van een vrouw piekt voor haar dertigste en neemt vanaf 35 jaar sneller af, waarna de kans op een zwangerschap tien jaar voor de menopauze nagenoeg nul is. Dit komt omdat meisjes worden geboren met een vaste voorraad eicellen die in de loop der jaren afneemt en veroudert.
Een gezonde vrouw van 35 jaar heeft nog steeds 55 tot 75 procent kans om binnen een jaar zwanger te worden. Vanaf je 38ste neemt de kwaliteit en kwantiteit van de eicellen echter in hoog tempo af, wat ook de kans op fouten in het DNA vergroot. Wil je meer weten over de wachttijd? Lees dan: Hoe lang duurt zwanger worden gemiddeld? of Zwanger worden op latere leeftijd, de voor- en nadelen.
Wat kun je doen om je vruchtbaarheid te verbeteren?
Je kunt de kwaliteit van je eicellen ondersteunen door gezond en gevarieerd te eten, voldoende te bewegen en te starten met foliumzuur en vitamine D. Daarmee bereid je je lichaam optimaal voor op een zwangerschap.
Volgens Tessa Cox, arts voortplantingsgeneeskunde en expert bij Ouders van Nu, is het cruciaal om op tijd met een gezonde leefstijl te beginnen. "Een eicel heeft ongeveer veertien weken nodig om uit te rijpen voordat deze vrijkomt. In deze periode wordt het genetisch materiaal gevormd." Start daarom minimaal drie maanden voordat je zwanger wilt worden met een verantwoorde leefstijl. Deze voeding kan je vruchtbaarheid vergroten.
Er zijn ook factoren die je vruchtbaarheid sterk verminderen:
Roken: Nicotine tast het genetisch materiaal van de eicellen aan. Rokende vrouwen hebben 33 procent minder kans om zwanger te raken. Ook is de kans op een miskraam aanzienlijk groter en is er een verhoogd risico op een buitenbaarmoederlijke zwangerschap. Wil je stoppen? Kijk op www.ikstopnu.nl/rookvrijeouders voor gratis coaching.
Alcohol en drugs: Alcohol en drugs beïnvloeden de eicellen direct en kunnen leiden tot een miskraam of afwijkingen bij de baby. Omdat er geen veilige ondergrens is, luidt het advies om drank en drugs volledig te laten staan als je zwanger wilt worden via alcohol en roken.
Medicatie: Zelfs vrij verkrijgbare pillen zoals pijnstillers kunnen effect hebben op je vruchtbaarheid. Slik je medicatie voor een aandoening? Stop nooit zomaar, maar overleg altijd eerst met je behandelend arts voor een veilig alternatief.
Leeftijd versus vruchtbaarheid vrouw
Met de leeftijd neemt de vruchtbaarheid van de vrouw af. Dit komt doordat de voorraad eicellen vanaf de geboorte al in de eierstokken aanwezig is. Met het ouder worden, worden ook de aanwezige eicellen steeds ouder. De eicellen kunnen na verloop van tijd beschadigingen vertonen, met name in het DNA.
Verschillende onderzoeken laten verschillende cijfers zien, maar een gezonde 35-jarige vrouw heeft nog altijd 55% tot 75% kans om binnen een jaar zwanger te worden. Rond het 38e jaar begint dit snel af te nemen. Wanneer je boven de 35 bent en na een jaar proberen niet zwanger bent, kun je overwegen je huisarts om hulp te vragen. Die kan je eventueel doorverwijzen naar een gynaecoloog.
Meer lezen: Zwanger worden op latere leeftijd, de voor- en nadelen
Kan de zaadcel de eicel bereiken?
Wanneer je seks hebt, komen de zaadcellen via de vagina, baarmoederhals, baarmoeder en uiteindelijk via de eileider bij de eicel. De bevruchting van de eicel gebeurt meestal in de eileider.
De weg die de zaadcel aflegt kan op verschillende plaatsen geblokkeerd worden. Een zaadcel kan alleen via de baarmoederhals in de baarmoeder terechtkomen wanneer het baarmoederhalsslijm een goede samenstelling heeft. De samenstelling van dit slijm verandert onder invloed van hormonen en wordt in de vruchtbare dagen toegankelijk voor de zaadcellen.
De eileiders kunnen geblokkeerd raken, bijvoorbeeld door een infectie in de buik (chlamydia is een beruchte infectie die problemen aan de eileiders kan geven), of door littekenweefsel na een operatie in de (onder)buik. Als een eileider verstopt is, kan de zaadcel niet meer via de eileider bij de eicel komen.
Wanneer ga je naar de huisarts als zwanger worden niet lukt?
Ben je na twaalf maanden proberen nog niet zwanger, dan kun je een afspraak maken bij de huisarts voor verder onderzoek of een doorverwijzing naar de gynaecoloog. Ben je ouder dan veertig jaar, menstrueer je niet (of uiterst onregelmatig), of heb je ooit een buikinfectie of -operatie gehad? Wacht dan geen jaar, maar trek direct aan de bel bij je huisarts. Dit houdt een vruchtbaarheidstest in.
Mocht blijken dat er sprake is van verminderde vruchtbaarheid, weet dan dat er meerdere medische oplossingen bestaan. De behandelmogelijkheden variëren van hormoontherapie tot gespecialiseerde trajecten, zoals:
Bron: Opvoedinformatie
