Geboorteplan schrijven: voorbereiding op je bevalling

Geboorteplan schrijven: voorbereiding op je bevalling

Bevallen kan op allerlei manieren en wat bij je past is heel persoonlijk. Daarom is het slim om van tevoren na te denken over de keuzes die er zijn en waar jij je prettig bij voelt. Het maken van een geboorteplan helpt daarbij en geeft je verloskundige of gynaecoloog handvatten om jou zo goed mogelijk te begeleiden.

Sommige vrouwen hebben helemaal geen idee bij hun bevalling. Anderen hebben, vaak op basis van een eerdere ervaring, specifieke wensen voor de sfeer, de omstandigheden en de manier waarop ze geholpen willen worden. In je geboorteplan schrijf je al je wensen voor je bevalling overzichtelijk op. Het is een goed hulpmiddel om duidelijk en bespreekbaar te maken wat je wel en niet wilt, ook met de zorgverleners die erbij aanwezig zijn. Dan ga je goed voorbereid en met vertrouwen de bevalling in.

Wat is een geboorteplan?

Rondom je bevalling heb je veel keuzes. Een geboorteplan is een document waarin jij en je partner aangeven wat jullie ideeën, voorkeuren en wensen zijn. Het is geen eisenpakket waarmee je een droombevalling kunt afdwingen of om eventuele medische interventies te weigeren, maar een manier om helder te krijgen wat je belangrijk vindt. Voor jezelf, om je zo goed mogelijk te kunnen ontspannen, maar ook voor je baby.

Je kunt een plan A maken – voor jouw ideale bevalling – maar ook (of misschien wel juist!) een plan B en C. Op die manier is het voor alle betrokken zorgverleners duidelijk wat voor jullie belangrijk is tijdens de bevalling, ook als het onverhoopt anders loopt dan je je hebt voorgesteld.

Waarom zou je een geboorteplan schrijven?

Niks zo onvoorspelbaar als een bevalling. Dus heeft zo’n geboorteplan dan wel zin? Jazeker! Vergelijk het met een schipper op volle zee. Hij zal moeten meedeinen met de onvoorspelbare golven en moet zijn plan aanpassen als het weer ineens omslaat. Maar hij is wel op elk moment degene die beslist hóe hij dat doet. Zo kan het tijdens een bevalling ook gaan. Hoe die verloopt, weten we nooit precies vooraf. Maar jij kunt te allen tijde het gevoel houden dat jij aan het roer staat. Een geboorteplan helpt daarbij, omdat je van tevoren hebt nagedacht over je keuzes bij verschillende scenario’s en iedereen om je heen weet wat voor jou belangrijk is. Heb je bijzondere wensen? Dan kun je die met een geboorteplan vooraf met je verloskundige of gynaecoloog bespreken. Vervolgens wordt je geboorteplan onderdeel van je medisch dossier. Het is net zo belangrijk als je medische voorgeschiedenis.

Hoe ziet het eruit?

Een geboorteplan is geen dik document, maar bestaat uit één of twee A4’tjes. Schrijf je wensen duidelijk, maar kort en bondig op. Bij voorkeur puntsgewijs. Beperk je tot de belangrijke informatie en laat bijzaken weg. Het is belangrijk dat zorgverleners jouw geboorteplan snel kunnen lezen.

In 4 stappen tot een geboorteplan:

Je hoeft je geboorteplan niet direct aan het begin van je zwangerschap al te schrijven. Maar die eerste paar maanden kun je al wel gebruiken om je te oriënteren op verschillende onderwerpen.

  1. Lees op websites of in boeken en folders over de verschillende mogelijkheden rondom je bevalling. Denk bijvoorbeeld aan onderwerpen als thuis bevallen versus bevallen in het ziekenhuis, of de verschillende keuzes rondom pijnbestrijding. Probeer je zo min mogelijk te laten leiden door negatieve bevallingsverhalen van anderen. Elke bevalling is uniek en ervaringen zijn zo persoonlijk. Hoe het bij een ander ging, zegt niets over hoe het bij jou zal gaan en hoe jij het zult beleven. Het is jouw bevalling, dus maak je eigen keuzes, die voor jou belangrijk zijn. Het geeft je zelfvertrouwen een boost als je goed bent voorbereid, kennis hebt van je opties en hebt bedacht onder welke omstandigheden jij je het meest comfortabel voelt, zodat je je lichaam voor je kunt laten werken in plaats van tegen je.
  2. De tweede stap is om je wensen te bespreken met je partner of een andere vertrouwenspersoon die bij de bevalling aanwezig zal zijn. Als jullie nu al van elkaar weten wat jullie in verschillende situaties belangrijk vinden, helpt je dat om bewust beslissingen te nemen als die zich voordoen. Stel samen een lijst op met punten die voor jullie belangrijk zijn. Hier meer tips voor je partner tijdens de bevalling.
  3. Als je een doula hebt, plant die vaak een aparte afspraak in om het geboorteplan te bespreken. Omdat zij veel weet over beleid en protocollen, kan zij bijvoorbeeld ook inschatten of er wensen zijn die minder gangbaar zijn. Daarover kun je dan vooraf met je zorgverlener in gesprek gaan. Tegenwoordig plannen veel verloskundigen ook tijd in om over het geboorteplan te praten. Het is belangrijk dat zij weet wat jouw wensen zijn, zodat ze de zorg op jou kunnen afstemmen. Zij kan ook met jou praten over eventuele ideeën of angsten die bij jou leven, en die misschien niet kloppen. Heb jij wensen waar je verloskundige zich niet prettig bij voelt? Of vindt ze jouw wensen niet realistisch? Het is haar taak om goed uit te leggen waarom iets niet mogelijk is. Het is goed om dit tijdens de zwangerschap door te spreken, zodat je tijdens de bevalling niet voor onaangename verrassingen komt te staan.
  4. Na dit gesprek heb je een goed beeld van de mogelijkheden. Nu is het tijd om alles op te schrijven in een document. Zet de onderwerpen die voor jou het belangrijkst zijn bovenaan. Hou het kort. Je weet nooit wie het document uiteindelijk nodig heeft en hoeveel tijd er is om het door te nemen. Daarom moet het liefst in één oogopslag duidelijk zijn wat je graag wilt en wat je vooral niet wilt. Zaken waar je eigenlijk geen mening of voorkeur over hebt, kun je beter weglaten. Zo hou je het beknopt.

Geboorteplan in 5 topics

Een handige manier om je geboorteplan in te delen is op basis van vijf onderwerpen. Als je deze kopjes gebruikt, kunnen zorgverleners snel de tekst scannen en zien wat jouw voorkeuren zijn wat betreft de volgende onderwerpen:

  1. de omgeving waar je wilt bevallen
  2. de ontsluitingsfase
  3. de persfase
  4. nadat de baby geboren is
  5. wat te doen bij eventuele complicaties

Topic 1: de omgeving waar je wilt bevallen

  • Waar zou je het liefst willen bevallen: als je geen medische indicatie hebt, kun je ervoor kiezen om thuis te bevallen. Een andere optie is een speciaal geboortehuis of geboortehotel. Sommige vrouwen kunnen het beste ontspannen als ze in het ziekenhuis zijn, anderen voelen zich het prettigst in hun eigen veilige thuisomgeving.
  • Wie is er aanwezig tijdens de bevalling: de meeste vrouwen willen alleen hun partner bij de bevalling, maar er zijn ook andere opties. Wil je bijvoorbeeld dat je moeder, je zus of een vriendin erbij is om je te steunen? Of een doula of geboortecoach? Een laatste punt om over na te denken: sta je ervoor open dat er een verloskundige, arts of verpleegkundige in opleiding bij je bevalling aanwezig is? Als je in je geboorteplan aangeeft wie er in de ruimte aanwezig mogen zijn, voorkom je discussie daarover tijdens de bevalling.

Topic 2: de ontsluitingsfase

  • Houding om de weeën op te vangen: bewegingsvrijheid is belangrijk tijdens de bevalling. In een verticale houding kun je de bijvoorbeeld meer ruimte maken in je bekken en de zwaartekracht voor je laten werken. Zet in je plan bijvoorbeeld of je aangemoedigd wilt worden om verschillende houdingen te proberen. En vraag als je in het ziekenhuis bevalt om een draadloze CTG, zodat je niet aan banden vastzit. Lees hier meer over de verschillende bevallings- en pershoudingen.
  • Pijnbestrijding: het is zeker bij een eerste bevalling moeilijk voor te stellen hoe je met de pijn zult omgaan. Toch is het goed om daarover na te denken. Hoe wil je dat je partner je daarbij ondersteunt? Wil je alleen op natuurlijke manieren pijn verlichten (zoals ademhalingstechnieken, een warme douche of bad, massage, hypnose, acupunctuur of drukpunten, de Elle Tens)? Wil je medische pijnbestrijding? In het laatste geval is het goed om vast te leggen wat je onder welke omstandigheden zou willen. Een ruggenprik is bijvoorbeeld alleen mogelijk in het ziekenhuis en ook niet in elke situatie. Een pijnpompje, remifentanil of lachgas is niet in alle ziekenhuizen aanwezig. Informeer dus naar de mogelijkheden en verdiep je in de voor- en nadelen van pijnmedicatie, zodat je weet waar je voor kiest. Meer weten? Alles over pijnbestrijding tijdens de bevalling.
  • Controles en toucheren: tijdens de ontsluitingsfase zal de verloskundige tijdens controles toucheren om te voelen hoe de ontsluiting vordert. Hoe is het voor jou als er elke paar uur wordt gecontroleerd op progressie? Je kunt er bijvoorbeeld voor kiezen dat je zelf aangeeft wanneer er getoucheerd kan worden. En zijn er andere dingen waar rekening mee gehouden moet worden, zoals een nare seksuele ervaring? Wil je dat de vliezen intact blijven, zodat de baby makkelijker zijn hoofdje in de beste positie kan draaien voor de geboorte?
De vliezen breken of niet?

Door het (te snel) kunstmatig breken van de vliezen is de kans groter op een weeënstorm. Vaak zie je dat de vliezen vanzelf breken door de kracht van de weeën. Het grote voordeel van het laten staan van de vliezen is dat de moeder minder pijn ervaart en zo de weeënpijn beter kan reguleren. Ook zijn de weeën minder belastend voor de baby omdat die nog in zijn veilige omgeving zit.

tip
  • Beslissingen en uitleg tijdens je bevalling: zie medische ingrepen hieronder.
  • Foto’s of video: wil je dat er foto’s of video-opnames worden gemaakt tijdens de bevalling? Of pas als je baby is geboren? Je kunt bijvoorbeeld een professionele geboortefotograaf inhuren. Zet dit in je geboorteplan, zodat alle betrokkenen hiervan op de hoogte zijn.

Topic 3: de persfase

  • Bevalhoudingen: veel mensen denken dat je tijdens de persfase altijd op je rug in bed ligt. Maar er zijn veel meer houdingen mogelijk. Denk bijvoorbeeld aan een baarkruk, hurken of op handen en knieën zitten of bevallen in een bevalbad. Bewegingsvrijheid is belangrijk, zodat je elke houding kunt aannemen die je prettig vindt. Als je een voorkeur hebt voor een bepaalde houding, kun je dit in je geboorteplan aangeven. Mochten er hulpmiddelen voor nodig zijn, zoals een baarkruk of bevalbad, dan kan de verloskundige dit alvast klaarzetten.
  • Persen: wil je graag je lichaam volgen en pas persen als je lichaam dit aangeeft? Of wil je tijdens dit proces gecoacht worden? Wil je warmtekompressen tegen je perineum als het hoofdje komt? Persen tijdens de bevalling: hoe gaat dat precies en waar moet je op letten?
  • De baby aanpakken: misschien wil je zelf je baby aanpakken zodra hij wordt geboren, of wil je partner dat doen. Eventueel met hulp van de verloskundige. Ook die wens kun je in je geboorteplan opnemen.
  • De geboorte zien of voelen: wil je tijdens de persfase het hoofdje voelen als het geboren wordt? Of wil je bijvoorbeeld met een spiegel meekijken?
  • Watergeboorte: als je ervoor kiest om in bad te bevallen, wil je dan de baby ook het liefst in het water geboren laten worden of wil je er voor die tijd uit?

Topic 4: Als de baby geboren is

  • De navelstreng: informeer je over het laten uitkloppen van de navelstreng (wachten met doorknippen). Steeds meer wetenschappelijke onderzoeken laten de voordelen daarvan zien. Je baby ontvangt zo’n 30% meer bloed door de navelstreng te laten uitkloppen. Ook kan hij beter zijn ademhaling reguleren als hij eerst nog even wordt ondersteund door zuurstofrijk bloed via de navelstreng. Een andere optie is om navelstrengbloed te laten opslaan voor stamcellen. Meer weten? 10 bijzondere weetjes over de navelstreng.
  • Controles en schoonmaken: als er geen medische noodzaak is, kunnen de controles van je baby na de geboorte best even wachten. De tijd direct na de geboorte wordt ook wel het gouden uur genoemd, het is fijn als jullie rustig kunnen hechten als gezin. In veel ziekenhuizen gebeurt dit ook, dan komt je baby meteen op je borst en wachten ze met alle onderzoeken. Veel controles kunnen ook worden gedaan terwijl je baby lekker bij jou ligt. Mocht je willen dat je baby niet wordt schoongeveegd, zodat de natuurlijke beschermlaag (een laagje smeer) zo lang mogelijk blijft zitten, dan kun je dat in je geboorteplan zetten.
  • Placenta: na je baby wordt ook de placenta geboren. Er wordt vaak standaard een oxytocine-injectie gegeven om dit proces te versnellen, maar je kunt het ook rustig afwachten. Veel zorgverleners vinden het verantwoord om tot een uur te wachten, als je niet veel bloedverlies hebt. Maar het is slim om dit vooraf te vragen en te bespreken. Mocht je voorkeuren hebben, bijvoorbeeld hoe lang je wilt wachten, zet dit dan in je plan. Geef het ook aan als je wensen hebt voor wat er met je placenta moet gebeuren. Hij kan bijvoorbeeld gebruikt worden om stamcellen uit te halen, als je die wilt doneren of opslaan. Of misschien wil je de placenta even bekijken. Als je dit soort keuzes niet aangeeft, wordt de placenta na de bevalling meestal weggegooid.
  • Borstvoeding: wil je wel of geen borstvoeding geven? Als je kiest voor borstvoeding, kan de verloskundige, de kraamhulp of de verpleegkundige je helpen om de baby aan te leggen. Of misschien wil je dat de baby zelf de borst zoekt (ook wel biological nurturing genoemd)?
  • Huid-op-huidcontact: voor de hechting met je kind is het goed om veel huid-op-huidcontact te hebben. Je kunt bijvoorbeeld aangeven dat je baby na de geboorte zo snel mogelijk bij moeder of vader op de borst wordt gelegd.
  • Rust of bezoek: wil je als de baby geboren is even rust en samen met je partner en je baby wat tijd doorbrengen? Of wil je het liefst zo snel mogelijk familie en vrienden bellen en eventueel al snel bezoek? Lees ook: Wat past bij jou: kraamvisite of een kraamfeest?

Topic 5: wat te doen bij eventuele complicaties

  • Medische ingrepen: soms loopt een bevalling niet zoals je had gehoopt en is medisch ingrijpen noodzakelijk. Je kunt hierbij denken aan een infuus met weeënopwekkers of het zetten van een knip. Belangrijk om te beseffen is dat jij uiteindelijk altijd degene bent die beslist. Voor elke handeling tijdens de bevalling moeten de zorgverleners jouw toestemming hebben. Dit klinkt misschien gek, maar het is belangrijk om te weten. Ze zijn dan ook verplicht om je uit te leggen wat de ingreep precies inhoudt en wat de voor- en nadelen zijn. Als je dit belangrijk vindt, kun je in je geboorteplan zetten dat je uitleg van interventies wilt en waar mogelijk bedenktijd om de opties rustig te overwegen. Dit heet informed consent.
  • Keizersnede: ook bij een spoedkeizersnede heb je nog een aantal keuzes. Wil je bijvoorbeeld onder volledige narcose of liever een ruggenprik? Wil je dat de baby na de geboorte bij vader op de borst wordt gelegd? Wil je dat de baby in een couveuse naar de verkoeverkamer wordt vervoerd of juist bij jou op de borst? Dit kun je allemaal van tevoren aangeven.

Met wie schrijf je een geboorteplan?

Het geboorteplan is jouw wensenlijstje rondom je bevalling. Jij bent degene die het opstelt. Maar je partner is onmisbaar in dit proces: een actieve rol geeft inzicht en vertrouwen dat ze het verschil kunnen maken tijdens de geboorte. Je partner kent je immers beter dan wie dan ook en kan voor jou spreken als je het zelf even niet meer weet in the heat of the moment. Bespreek je plan met je verloskundige of gynaecoloog, zodat iedereen die betrokken is bij de bevalling ervan op de hoogte is en niemand straks voor verrassingen komt te staan. Hier meer tips voor je partner tijdens de bevalling.

Wat gebeurt er met je geboorteplan?

Zorg ervoor dat je geboorteplan makkelijk te vinden is wanneer je gaat bevallen. Print het op gekleurd papier uit, zodat het goed opvalt tussen alle andere formulieren in je medisch dossier.

Als je een envelop of mapje van de verloskundige hebt waarin je al je medische informatie bewaart, doe daar dan ook een kopie van je geboorteplan in. Ook kun je een exemplaar in je vluchttas stoppen voor het geval je naar het ziekenhuis gaat/moet.

Wat als het toch anders loopt

Een geboorteplan is een plan. In de praktijk kan het allemaal anders lopen. De omstandigheden rondom een bevalling laten zich nu eenmaal niet voorspellen. Hou daar rekening mee. Toch leert de ervaring dat vrouwen die hun voorkeuren van tevoren hebben vastgelegd, positiever terugkijken op hun bevalling, zelfs als het uiteindelijk allemaal anders is verlopen. Bovendien verdiep je je bij het opstellen van je plan in allerlei informatie en opties waar je anders misschien niet van had geweten. Dat helpt je bij het maken van beslissingen die goed voelen voor jou.

Video: Kun je zelf de bevalling opwekken? Verloskundige Karlijn Janssen geeft het ‘verlossende’ antwoord.

Annelies Mulder

Doula & massagetherapeut

Annelies Mulder (34) professioneel doula & massagetherapeut. Als doula put ik mijn kracht uit mijn kennis en ervaring. Ik hecht grote waarde aan authenticiteit, verbinden en de kracht vinden in jezelf vanuit zachtheid. Ik ben gespecialiseerd op het gebied van angst voor de bevalling en geboortetrauma. Herkenbare, vrolijke en natuurlijke inspiratie. Dat is Mamalogisch.