HELLP-syndroom

HELLP-syndroom, ernstige zwangerschapsvergiftiging

Het HELLP-syndroom is een ernstige vorm van zwangerschapsvergiftiging; een hoge bloeddruk tijdens de zwangerschap. Het komt voor bij twee procent van de zwangere vrouwen en is levensgevaarlijk, voor zowel jou als je baby.

Verandering van bloedvaten

Tijdens een normale zwangerschap verwijden de bloedvaten in je lichaam. Dat is belangrijk, want als je zwanger bent maakt je lichaam meer bloed aan, bijna 50% meer. Daar moet plaats voor worden gemaakt.

Bij sommige vrouwen verwijden de bloedvaten zich echter niet. De grotere hoeveelheid bloed krijgt dus geen extra ruimte in het lichaam. Hierdoor stijgt de bloeddruk.

Hoge bloeddruk tijdens de zwangerschap

Een hoge bloeddruk tijdens de zwangerschap komt veel voor. Vooral bij vrouwen die voor de eerste keer zwanger zijn. In Nederland krijgt ongeveer een op de tien vrouwen hiermee te maken tijdens hun eerste zwangerschap. We spreken van een hoge bloeddruk als de bovendruk boven 140 en/of de onderdruk boven 90 uitkomt. De meeste vrouwen merken er weinig van, maar in sommige gevallen kan het gevaarlijk zijn. Je verloskundige zal je daarom extra in de gaten houden als je een hoge bloeddruk hebt.

Gevaren

Door de hoge bloeddruk kunnen bloedvaten beschadigd raken, waardoor er vocht uit kan lekken. Zo ontstaan er oedemen (vochtophopingen). Meestal zwellen handen, voeten en het gezicht op, maar er kunnen ook oedemen voorkomen in de hersenen.

Omdat er zoveel vocht wegsijpelt, wordt het bloed te dik en te stroperig. Hierdoor stroomt het minder gemakkelijk waardoor bepaalde organen beschadigd kunnen raken. De nieren worden poreuzer en gaan minder goed werken, waardoor er eiwit in je urine lekt.

Daarnaast heeft zwangerschapsvergiftiging gevolgen voor je lever. Die kan niet meer genoeg stollingsfactoren aanmaken. Ook de placenta wordt aangetast, waardoor je baby minder voedingsstoffen en zuurstof krijgt dan normaal. Hierdoor groeit je baby minder hard. Baby’s die na een zwangerschapsvergiftiging worden geboren, zijn vaak kleiner en magerder dan normaal.

Gradaties in hoge bloeddruk

Er wordt onderscheid gemaakt in verschillende soorten hoge bloeddruk tijdens de zwangerschap:

  1. Pre-existente hypertensie:

    als je al vóór je zwangerschap last had van een hoge bloeddruk en er tijdens je zwangerschap geen eiwitten in je urine zitten.

  2. Zwangerschapshypertensie:

    als de hoge bloeddruk zich ontwikkelt tijdens de zwangerschap, maar er geen eiwitten in je urine zitten.

  3. Pre-eclampsie:

    als de hoge bloedruk zich ontwikkelt tijdens de zwangerschap, en er ook eiwitten in je urine zitten.

  4. Eclampsie:

    een hoge bloeddruk tijdens de zwangerschap, met eiwitverlies in de urine en stuiptrekkingen.

  5. HELLP-syndroom:

    ernstige vorm van (pre-)eclampsie, met afbraak van rode bloedcellen, een tekort aan bloedplaatjes en verstoring van de leverfunctie.

Pre-eclampsie, eclampsie en HELLP-syndroom

Al die verschillende soorten hoge bloeddruk vallen allemaal onder de noemer ‘zwangerschapsvergiftiging’. Die naam is inmiddels achterhaald. Vroeger werd er gesproken van zwangerschapsvergiftiging, omdat werd gedacht dat de klachten kwamen door toxine (gif) in het bloed. Inmiddels is bekend dat een hoge bloeddruk de oorzaak is. Daarom wordt er in de medische wereld nu meestal gesproken over zwangerschapshypertensie.

Kans op HELLP-syndroom

Pre-eclampsie, eclampsie en het HELLP-syndroom zijn drie ernstige vormen van zwangerschapshypertensie. Ongeveer 50 op de 1000 vrouwen krijgen een milde vorm van pre-eclampsie. Slechts 1 op de 4000 zwangere vrouwen krijgt eclampsie, een ergere vorm van pre-eclampsie waarbij ook stuiptrekkingen optreden. Het HELLP-syndroom, de meest gevaarlijke vorm van zwangerschapshypertensie, komt voor bij zo’n 5 op de 1000 vrouwen. Vrouwen die op hogere leeftijd (ouder dan 35 jaar) voor het eerst zwanger worden, lopen een verhoogd risico. Dit geldt ook voor vrouwen die zwanger zijn van een meerling.

De kans dat er een vorm van zwangerschapsvergiftiging optreedt, is bij de eerste zwangerschap het grootst. Maar vrouwen die bij de eerste zwangerschap al pre-eclampsie, eclampsie of het HELLP-syndroom hebben gehad, worden tijdens een latere zwangerschap goed in de gaten gehouden. De kans op herhaling is aanwezig, maar meestal zijn de symptomen bij een tweede zwangerschapsvergiftiging milder.

Wat is het HELLP-syndroom?

Bij het HELLP-syndroom is er sprake van afbraak van rode bloedcellen, stoornissen aan de leverfunctie en een verlaging van het aantal bloedplaatjes. De aandoening treedt meestal op tussen de twintigste zwangerschapsweek en de eerste week na je bevalling. De complicatie kan zowel geleidelijk ontwikkelen, als gevolg van pre-eclampsie of eclampsie, maar het kan ook plotseling ontstaan.

De naam HELLP komt van de Engelse termen van het ziektebeeld:

  • Hemolysis (afbraak van rode bloedcellen)
  • Elevated Liverenzymes (stoornis aan de lever)
  • Low Platelets (tekort aan bloedplaatjes)

Hoe herken je het?

Het HELLP-syndroom is een zeer ernstige vorm van zwangerschapsvergiftiging. De symptomen zijn vaak hetzelfde als de mildere vormen van zwangerschapsvergiftiging, maar dan een stuk heviger. Enkele symptomen kunnen zijn:

Het hoeft echter niet zo te zijn dat je last van alle klachten hebt. Ook enkele symptomen kunnen duiden op het HELLP-syndroom. Heb je last van (enkele van) bovenstaande symptomen? Ga dan meteen langs bij je verloskundige, gynaecoloog of huisarts. Zij meten je bloeddruk en kunnen vaak al op basis van je klachten beoordelen of er sprake is van een ernstige vorm van zwangerschapsvergiftiging. Met een bloedtest kan worden aangetoond of je de complicatie daadwerkelijk hebt.

Ziekenhuisopname

Als het HELLP-syndroom bij jou wordt vastgesteld, moet je in het ziekenhuis worden opgenomen. De aandoening kan levensbedreigend zijn voor zowel jou als je baby. Door de hoge bloeddruk kunnen er ernstige complicaties optreden: zo kun je epileptische aanvallen krijgen, een hersenbloeding, of een loslatende placenta. In Nederland is de ziekte de belangrijkste oorzaak van het overlijden van moeders als gevolg van de zwangerschap. De kans op overlijden voor de moeder is ongeveer één procent.

Genezing van het HELLP-syndroom is niet mogelijk: er zijn alleen behandelingen die de klachten kunnen verminderen, maar je kunt de ziekte er niet mee stoppen. Je wordt pas weer beter als de baby geboren is.

Risico’s HELLP-syndroom

In het ziekenhuis zullen je baby en jij continu in de gaten gehouden worden. Er is een kleine kans dat je baby door het HELLP-syndroom in de baarmoeder zal overlijden. Als de situatie zo ernstig is dat jouw leven of dat van de baby in gevaar komt, zal de zwangerschap moeten worden beëindigd. Dat betekent dat je baby geboren moet worden, ook als hij daar eigenlijk nog niet klaar voor is. De bevalling vindt meestal plaats via een keizersnede, maar kan soms ook op de natuurlijke manier, afhankelijk van jouw toestand.

Als de artsen besluiten dat er een kunstmatig opgewekte vroeggeboorte noodzakelijk is om jouw leven en/of dat van de baby te redden, dan kan dat verschillende complicaties tot gevolg hebben.

Gevolgen voor je kind

Als je baby wordt geboren tijdens een zwangerschap waarin jij HELLP had, kan dat gevolgen hebben voor zijn ontwikkeling. In eerste instantie kan je kind te maken krijgen met complicaties die optreden omdat hij te vroeg geboren is, zoals onrijpe longen, problemen met de bloedsomloop, hersenbloedingen en ernstige infecties. In ernstige gevallen kan de baby zelfs overlijden. Zeker als de baby al vroeg in de tweede helft van de zwangerschap wordt geboren.

Daarnaast kan de baby een groeiachterstand hebben, omdat hij in de baarmoeder minder zuurstof en voedingstoffen heeft binnengekregen door een verminderde werking van de placenta, als gevolg van jouw hoge bloeddruk. Vaak is je kind ook vrij mager. Omdat de baby wat minder reserves heeft dan normaal, is zijn weerstand vaak ook minder goed en is hij sneller vatbaar voor infecties.

Over de gevolgen op de lange termijn is nog niet veel bekend. Mogelijk gevolgen die worden genoemd, zijn volgens de HELLP-stichting:

  • Motorische schade
  • Kleiner en dunner blijven dan leeftijdsgenoten
  • Obesitas op latere leeftijd
  • Maatschappelijk onaangepast gedrag
  • Problemen met de bloeddruk

Gevolgen voor jou

Je geneest in principe volledig van het HELLP-syndroom, zodra je niet meer zwanger bent. Toch kan het een aantal nare gevolgen hebben. Het HELLP-syndroom heeft niet alleen invloed op je lichaam – je bent immers flink ziek geweest – maar het kan soms ook een emotioneel zware periode zijn. Je hebt plotseling moeten vechten voor jouw leven en dat van je ongeboren kind. Je hebt dan ook tijd nodig om daarvan te herstellen. Ook kan het zijn dat je concentratieproblemen hebt, gevoelig bent voor prikkels, erg vermoeid bent en last hebt van een verminderde conditie.

Daarnaast kan je last hebben van problemen met de hechting met je baby omdat deze in de couveuse ligt, of omdat je met de rouwverwerking bezig bent omdat je kind is overleden. Het gevoel van falen kan ook een rol spelen, dat je als vrouw anders zwanger bent of omdat het anders is verlopen.

HELLP na de zwangerschap

Omdat HELLP wordt veroorzaakt door een hoge bloeddruk, wordt aangeraden om ook na je zwangerschap je bloeddruk in de gaten te blijven houden. Het kan ook zijn dat HELLP veroorzaakt werd door onderliggende hart- en vaatproblemen. Ook dat is iets om in de gaten te blijven houden: uit onderzoek blijkt dat de kans op hart- en vaatziektes op latere leeftijd aanzienlijk groter is voor vrouwen die ooit het HELLP-syndroom hebben gehad.

Praat erover

Veel vrouwen die het HELLP-syndroom hebben gekregen, hebben na de bevalling last van emotionele en psychische klachten. Ook zitten ze met veel vragen. Het is goed om te praten over je ervaringen. Misschien wil je wel graag vrouwen ontmoeten die hetzelfde hebben meegemaakt. Daarom is Stichting HELLP opgericht: via deze organisatie kun je antwoorden vinden op je vragen en in contact komen met lotgenoten.

Oorzaak HELLP-syndroom

De oorzaak van zwangerschapsvergiftiging en het HELLP-syndroom is nog niet helemaal duidelijk. Wel is bekend dat erfelijkheid een rol speelt: er is een gen ontdekt dat verantwoordelijk is voor het HELLP-syndroom. Dus wanneer je moeder of zus het heeft gehad, is de kans groter dat jij het ook krijgt. Er bestaat ook een kans op herhaling als je eerder een vorm van zwangerschapsvergiftiging hebt gehad.

Ook is duidelijk dat er een aantal factoren zijn die het risico op HELLP verhogen:

HELLP na de bevalling

Het kan zijn dat je de hele zwangerschap zonder problemen hebt doorlopen, maar in de week na de bevalling opeens alsnog het HELLP-syndroom krijgt. Dit komt voor in ongeveer twintig procent van de gevallen van HELLP. Meestal uit het syndroom zich dan binnen 72 uur na de bevalling, maar het kan zelfs tot acht dagen na de geboorte ontstaan, al gebeurt dat zelden. Als je HELLP krijgt in het kraambed, kan je er flink ziek van worden, maar omdat je baby al geboren is kun je er van uitgaan dat er na een aantal dagen weer verbetering te merken is.

Voorkomen?

Er is vooralsnog geen behandeling die zwangerschapsvergiftiging of het HELPP-syndroom kan voorkomen. Wel heeft recent wetenschappelijk onderzoek aangetoond dat het dagelijks slikken van aspirine de kans op het ontstaan van pre-eclampsie en het HELLP-syndroom tot 60% kan verkleinen. Maar er is nog meer onderzoek nodig. Lees er hier meer over.

Komt er HELLP voor in je familie, meldt dit dan bij je verloskundige of gynaecoloog. Blijf zelf alert op eventuele symptomen, zodat je er in het geval van een hoge bloeddruk snel bij bent. Door regelmatig rust te nemen, verklein je de kans dat je bloeddruk verder stijgt. Ook kan je huisarts eventueel bloeddrukverlagende medicijnen voorschrijven.