Kies nú voor een abonnement met korting

Abonneer nú met korting

 

Miskraam: verlies van je zwangerschap

Een miskraam is voor veel vrouwen en hun partner een ingrijpende gebeurtenis. Ongewild moet je afscheid nemen van de zwangerschap en de baby. Het kan houvast geven om te weten wat er gebeurt bij een miskraam, wat je daarna kunt verwachten en hoe je er emotioneel mee kunt omgaan.

Wat is een miskraam?

Als je in de eerste zestien weken van je zwangerschap je baby verliest, wordt dat een miskraam genoemd. Op de echo is geen hartslag te zien, of je merkt dat de zwangerschap is gestopt doordat je bloed verliest en last krijgt van buikpijn en krampen. De medische term voor ‘miskraam’ is een ‘spontane abortus’. Het kan zijn dat je deze term hoort bij de huisarts of in het ziekenhuis. Misschien schrik je daarvan of vind je de term pijnlijk. Ook het woord ‘miskraam’ voelt niet voor alle ouders die dit meemaken passend: het geeft het gevoel dat er dus iets mis was. Geef er gerust je eigen woorden aan, ‘verliesgeboorte’ wordt ook wel gebruikt. Omdat ‘miskraam’ de bekendste term is en voor iedereen duidelijk is wat ermee wordt bedoeld, gebruiken we dit woord in het artikel. 

Advertentie

Hoe vaak komt het voor?

Veel vrouwen die een miskraam doormaken en daarover praten met anderen, ontdekken dan pas dat het veel meer voorkomt dan gedacht. Gemiddeld één op de tien zwangerschappen eindigt vroegtijdig: in Nederland overkomt het ongeveer 25.000 vrouwen per jaar. Meestal gebeurt het in het eerste trimester, tot de twaalfde week van de zwangerschap. Daarna wordt de kans veel kleiner: jaarlijks verliezen ongeveer 1.300 tot 1.500 zwangere vrouwen in Nederland na week zestien hun baby. Het heet dan niet meer een miskraam, maar een intra-uteriene vruchtdood of doodgeboorte, ook wel stilgeboorte genoemd. Dit onderscheid is puur medisch en zegt niets over hoe de ouders het verlies emotioneel ervaren.

Tip: ‘Maar ik hield al wel van je’ is een openhartig en herkenbaar boek van Marjolijn de Cocq over haar vier miskramen. Ze laat zien dat er niet hoeft te worden gezwegen en geslikt en weggestopt en gerelativeerd. Je vindt het via deze link.

Miskraam herkennen

Een miskraam kan op verschillende manieren verlopen, dat hangt onder andere af van hoe ver je bent in de zwangerschap. Soms begint het met licht bloedverlies dat later heviger wordt, zoals bij een menstruatie. Soms komt het direct heel heftig op gang. En soms ontdekt een vrouw dat haar baby niet meer leeft als tijdens een echo wordt gezien dat het hartje niet meer klopt. 

In de gezondheidszorg wordt er onderscheid gemaakt tussen een aantal soorten miskramen: 

  • Spontane miskraam: je verliest bloed en het niet-levensvatbare vruchtje. Sommige vrouwen vergelijken het met een hevige menstruatie, sommigen omschrijven het als een ‘minibevalling’. Hoe verder in de zwangerschap, hoe meer de baarmoedermond zich moet openen om het vruchtje door te laten.
  • Gemiste miskraam (missed abortion): dit wordt ontdekt op een echo. Je hebt nog geen bloedverlies of buikpijn gehad, de baby is nog wel te zien op de echo, maar het hartje klopt niet meer. Meestal komt snel daarna (binnen één tot twee weken) het bloedverlies op gang en verlies je het vruchtje. 
  • Windei: dit is een leeg vruchtzakje, zonder vruchtje. De placenta en vruchtzak zijn wel ontwikkeld, maar het embryo niet.

Een miskraam gaat meestal gepaard met bloedverlies, soms ook bloedstolsels, en met buikpijn of menstruatieachtige buikkrampen. Het is mogelijk dat andere vroege zwangerschapskwaaltjes, zoals misselijkheid, vlak voor de miskraam zijn afgenomen. 

Mogelijke oorzaken

Als je een miskraam krijgt, betekent dit dat de baby helaas niet levensvatbaar was en is gestopt met groeien. De oorzaak is bijna altijd een aanlegstoornis. Dat houdt in dat het vruchtje zich niet verder kan ontwikkelen, omdat er bij de samensmelting (conceptie) en celdeling iets niet goed is gegaan. Het kan bijvoorbeeld zijn dat de baby een chromosoom te veel of te weinig heeft, of dat er een andere afwijking is waardoor de baby niet levensvatbaar is. Meestal is die afwijking al vlak na de bevruchting ontstaan.

De kans dat er iets misgaat in de celdeling van het vruchtje, heeft onder meer te maken met de leeftijd van de moeder. Hoe ouder je wordt, hoe groter de kans op een miskraam: 

  • De kans op een miskraam voor vrouwen tussen 20 en 30 jaar is ongeveer 10%. 
  • Voor vrouwen van 30 tot 34 jaar ligt de kans tussen 10 en 15%. 
  • Voor vrouwen van 35 tot 39 jaar ligt het tussen 18 en 25%. 
  • Voor vrouwen van 42 jaar gaat het om meer dan 50%. 
  • Voor vrouwen vanaf 45 jaar is de kans 75% dat de zwangerschap misloopt. 

Er zijn nog een aantal risicofactoren die de kans op een miskraam kunnen vergroten. Zo kunnen overgewicht en drugs- en alcoholgebruik een rol spelen. Daarnaast zijn bepaalde medicijnen een risico: lees daarom altijd de bijsluiter voordat je medicijnen neemt tijdens de zwangerschap en/of overleg met je verloskundige. 

In sommige gevallen kan een aangeboren afwijking bij de moeder de oorzaak zijn van een miskraam, zoals een aangeboren afwijking aan de baarmoeder of eierstokken, of een stollingsafwijking waardoor de placenta niet goed functioneert. Ook kan een chromosoomafwijking bij jou of je partner de oorzaak zijn, maar dit is vrij zeldzaam. Als een vrouw meerdere (herhaalde) miskramen krijgt, wordt vaak geadviseerd om onderzoek te doen naar deze mogelijke oorzaken. 

Niet jouw schuld

Vrouwen die een miskraam meemaken kunnen de oorzaak ook bij zichzelf zoeken. Je kunt bezorgd zijn dat je zelf iets hebt gedaan wat niet goed was voor de baby en je daar schuldig over voelen. Juist omdat vaak zo ongrijpbaar is wát er is misgegaan, ga je op zoek naar een verklaring. Maar het ontstaan van een mens is een ongelofelijk ingewikkeld proces. Een mens zit wonderbaarlijk ingenieus in elkaar en is tegelijkertijd heel kwetsbaar. Soms verloopt de ontwikkeling niet zoals gehoopt. Dat is verdrietig, maar niemands schuld. Schuldgevoel hangt vaak ook samen met liefde: voor de baby, voor je partner met wie je samen deze baby zou grootbrengen, voor het beeld dat je daar al van had. Schuldgevoel kan erbij horen, maar betekent niet dat je ook schuldig bént. Hard sporten, zwaar tillen, rennen om de bus te halen, seks, veel stress, twijfels, negatieve gedachten: het zijn allemaal geen oorzaken van een miskraam.

Bloedverlies niet altijd een miskraam 

Bloedverlies tijdens de zwangerschap is schrikken, maar hoeft zeker geen miskraam te betekenen. Vaginaal bloedverlies tijdens de zwangerschap komt bij één op de vijf vrouwen voor en daar kunnen verschillende oorzaken voor zijn:

  • Je kunt wat bloed verliezen doordat de bevruchte eicel zich in de baarmoeder innestelt. Lees hier meer over een innestelingsbloeding. 
  • Je baarmoeder en baarmoedermond zijn tijdens de zwangerschap extra doorbloed. Bij hard niezen, een hoestbui of door persen bij de ontlasting kan de baarmoeder(mond) gaan bloeden. 
  • Door penetratie tijdens de seks kan er een bloedvaatje in je vagina of bij je baarmoedermond kapot gaan. Doordat dit gebied meer doorbloed is dan anders, kun je na het vrijen wat bloed verliezen. 
  • Soms gebeurt het bloeden zomaar. Sommige vrouwen verliezen tijdens hun hele zwangerschap af en toe bloed, zonder dat daar een oorzaak voor wordt gevonden.
  • Heel soms nestelt een bevruchte eicel zich niet in de baarmoeder, maar in de eileider. Dit is een buitenbaarmoederlijke zwangerschap. Op de echo is vaak te zien dat de zwangerschap niet in de baarmoeder zit. Je kunt daarbij ook bloedverlies en buikpijn hebben.
  • Vaginaal bloedverlies kan ook een teken zijn dat er een miskraam in gang is gezet.

Het bloedverlies kan dus onschuldig zijn; in dat geval stopt het vaak ook vanzelf. Neem wel altijd even contact op met je huisarts, verloskundige of gynaecoloog. Zij kunnen controleren of alles nog goed gaat. Bovendien is bij een buitenbaarmoederlijke zwangerschap direct behandeling nodig, omdat dit ernstig kan verlopen.

Hoe verloopt het verder

Hoe een miskraam verloopt, hangt af van het soort miskraam en hoe ver je in de zwangerschap bent. Bij een spontane miskraam duurt het bloedverlies meestal ongeveer een week. Het wordt steeds minder en lijkt op een menstruatie, al kan het wel heviger en pijnlijker zijn. 

Als tijdens een echo wordt ontdekt dat het hartje niet klopt, en je dus een miskraam krijgt, zijn er drie opties. Met je verloskundige of gynaecoloog bespreek je de verschillende opties en maak je een keuze:  

  • Afwachten tot de miskraam spontaan op gang komt, op de natuurlijk manier.
  • Curettage: een korte ingreep in het ziekenhuis.
  • Behandeling met tabletten die de miskraam opwekken.

Afwachten

Meestal komt een miskraam binnen twee weken vanzelf op gang, gerekend vanaf het eerste lichte bloedverlies of vanaf het moment dat op een echo werd gezien dat het hartje niet klopt. Soms duurt het langer. Als het op de natuurlijke manier op gang is gekomen, heb je meestal ongeveer een week bloedverlies. Dit kan ook langer duren: sommige vrouwen hebben twee tot drie weken daarna nog licht bloedverlies. 

Het kan zijn dat je alsnog naar het ziekenhuis moet: dit komt voor bij ongeveer vier op de tien vrouwen die hun miskraam afwachten. De miskraam komt soms niet vanzelf op gang, of het bloeden stopt niet omdat er nog wat weefsel van de vruchtzak of het vruchtje is achtergebleven in de baarmoeder. De baarmoeder wordt dan in het ziekenhuis via curettage leeggemaakt. 

Curettage

Curettage is een korte ingreep om de baarmoeder leeg te maken. Je moet hiervoor naar het ziekenhuis. Via de vagina wordt een kleine zuiger of een soort lepeltje ingebracht, waarmee het vruchtje, de vruchtzak en placentaweefsel worden weggehaald. Dit kan onder plaatselijke verdoving, maar meestal gebeurt het onder narcose. De gynaecoloog of anesthesist bespreekt de opties met je. De ingreep duurt tien tot vijftien minuten en is meestal poliklinisch: je mag na afloop weer naar huis. Lees hier meer over het ondergaan van een curettage. 

Opwekken met tabletten

Als je het niet ziet zitten om de miskraam af te wachten, kun je ervoor kiezen om die op te wekken met medicijnen. Je krijgt ze op recept en je kunt ze zelf vaginaal inbrengen. Soms worden de tabletten in het ziekenhuis ingebracht, als vrouwen dat liever willen. Deze tabletten zorgen ervoor dat de miskraam binnen één of twee dagen op gang komt. Het verloop van de miskraam is daarna hetzelfde als bij een spontane miskraam.

Lichamelijk herstel

Na een miskraam zijn de zwangerschapshormonen nog niet meteen uit je lichaam. Je kunt dus nog steeds gespannen borsten hebben of misselijk zijn. Meestal verdwijnen de zwangerschapssymptomen een paar dagen na de miskraam. 

Lichamelijk herstellen vrouwen vaak vrij snel na een miskraam. Je kunt nog een week of twee last hebben van licht bloedverlies. Daarna is het afwachten tot je menstruatie weer op gang komt. Dat is meestal na vier tot zes weken. 

Afscheid

Al herstel je fysiek meestal snel na een miskraam, emotioneel kan dat heel anders zijn. Voor veel vrouwen en hun partners is een miskraam ingrijpend en verdrietig. Vanaf het moment dat je een positieve zwangerschapstest hebt, kun je al veel liefde voor je baby voelen en een band ervaren. Ook het vormen van een toekomstbeeld van jou als ouder van dit kind kan al in volle gang zijn. Verlies van de zwangerschap betekent hoe dan ook afscheid nemen. Je kunt rouw voelen om een kind dat je nooit hebt ontmoet, maar ook om een droom die niet uitkomt. Het kan best wat energie en tijd kosten om hier je weg in te vinden. Ieder mens is anders en niet iedereen ervaart het zo. Het kan ook zijn dat het je veel minder doet. Het is allemaal oké, er zijn geen regels voor hoe je een miskraam hoort te ervaren. 

Voor de meeste vrouwen helpt het om over hun ervaring te praten, er aandacht aan te besteden. Misschien wil je iets speciaals doen om stil te staan bij het afscheid van deze baby of periode. Je kunt je gevoel bespreken met je verloskundige, een psycholoog of een coach. Wie weet is er in jouw omgeving iemand die rouw na verlies van een zwangerschap begeleidt, zoals een rouwdoula. Ook vind je op Facebook privégroepen voor vrouwen die een miskraam hebben meegemaakt. Gelukkig komt er langzaamaan meer aandacht voor dit onderwerp en wordt het steeds meer bespreekbaar gemaakt, ook doordat vrouwen hier zelf het voortouw in nemen. Het kan heel eenzaam voelen als je verdriet om een miskraam wegstopt en het is niet gek als het jaren later nog emoties oproept.

Ook reacties uit je omgeving kunnen confronterend zijn. Je kunt ongevraagd opmerkingen krijgen die misschien goed bedoeld zijn, maar hard aankomen. Vertel vrienden, familie en collega’s gerust wat je liever niet hoort en hoe je wél gesteund wilt worden. Hier lees je meer: Dit kun je beter niet zeggen na een miskraam (en dit juist wel).

Hulp voor partners

Begeleiding na een miskraam is vaak volledig gericht op vrouwen, terwijl dit voor hun partners een even ingrijpende gebeurtenis kan zijn. Ook zij verliezen een kindje en een toekomstbeeld. En het kan je enorm verdrietig en machteloos maken om je vrouw of vriendin een miskraam te zien doormaken. Dat hier weinig aandacht voor is, kan extra eenzaam maken. Sinds april 2021 kunnen mannen terecht op een online platform opgericht door een man die weet hoe dat voelt: De Vergeten Vader. Hier kunnen mannen hun verhaal kwijt en er is informatie te vinden over de emoties waar mannen mee te maken kunnen krijgen en hoe ze hun partner kunnen steunen.

Zwanger worden na een miskraam

In principe mag je na een miskraam meteen weer zwanger worden. Wel geldt het advies om er de eerste twee weken na een miskraam voor te zorgen dat er niets in je vagina komt: je mag dan dus nog geen tampons gebruiken, in bad gaan of seks met penetratie hebben. Ook is het goed om te wachten tot je je er fysiek en mentaal klaar voor voelt om weer te proberen zwanger te worden. En je partner natuurlijk ook. Het ene stel is er snel weer aan toe, anderen hebben meer tijd nodig. Het is begrijpelijk als je bij een volgende zwangerschap bang bent voor herhaling op een miskraam. Maar de kans dat het deze keer wel goed gaat, is even groot als bij vrouwen die nooit een miskraam hebben gehad. Lees ook: waar moet je op letten als je zwanger probeert te worden na een miskraam? 

Bronnen: De verloskundige (KNOV),  Thuisarts.nl, De gynaecoloog

 

Koen Deurloo

Gynaecoloog

Koen Deurloo is gynaecoloog in het Diakonessenhuis in Utrecht, Zeist en Doorn en is gespecialiseerd in verloskunde, met de focusgebieden: geavanceerde echoscopie en hoogrisico zwangerschap. Koen is een groot voorstander van samen beslissen, alles bespreekbaar maken en de regie bij zwangeren leggen. Zo was hij de eerste gynaecoloog in Nederland die een moeder-geassisteerde keizersnede (waarbij de moeder de baby zelf uit de buik haalt) uitvoerde. En is hij nauw betrokken bij de ontwikkeling van een persoonlijke gezondheidsomgeving Mijnkind.online