miskraam

Miskraam: als je zwangerschap anders loopt

Een miskraam is een ingrijpende gebeurtenis. Ongewild moeten jullie afscheid nemen van de zwangerschap en de baby. Op zo’n moment kan het fijn zijn om te weten wat er precies gaande is in je lichaam en wat je daarna kunt verwachten. 

Wat is een miskraam?

Er wordt gesproken van een miskraam als je vroeg in de zwangerschap, tijdens de eerste zestien weken, de baby verliest. Er is dan geen hartslag meer bij het vruchtje en je lichaam beëindigt de zwangerschap af. Het niet-levensvatbare vruchtje wordt door de baarmoeder afgestoten, waardoor je vaginaal bloed verliest. Daarbij kun je ook last hebben van buikpijn en krampen.

De medische term is een ‘spontane abortus’. Deze term kan als pijnlijk of vervelend ervaren worden op het moment dat je zelf een eentje doormaakt. Om die reden zullen de meeste artsen liever het woord ‘miskraam’ gebruiken. Maar schrik niet als je de term ‘spontane abortus’ toch voorbij hoort komen in het ziekenhuis of bij de dokter: de arts bedoelt dan wel degelijk een miskraam. 

Hoe vaak komt het voor?

Als je een miskraam hebt gehad en daarover praat met anderen, merk je waarschijnlijk dat het veel meer vrouwen overkomt dan je denkt. Gemiddeld één op de tien zwangerschappen beëindigt vroegtijdig: in Nederland overkomt het ongeveer 25.000 vrouwen per jaar. 

De meeste miskramen vinden plaats in het eerste trimester, tot de twaalfde week van de zwangerschap. Daarna wordt de kans een stuk kleiner, maar helaas bestaat altijd het risico dat het op een later moment in de zwangerschap nog mis kan gaan. Tot week zestien wordt er in Nederland gesproken van een miskraam. Als een zwangerschap na de zestiende week misloopt, wordt er gesproken van een doodgeboorte. De Wereldgezondheidsorganisatie houdt hiervoor overigens twintig weken aan als grens. 

Miskraam herkennen

Elke miskraam is anders. Hoe het verloopt, hangt onder andere af van hoe ver je al bent in de zwangerschap. Soms begint het met licht bloedverlies, dat later heviger wordt, als een soort menstruatie. Soms komt het direct heel heftig op gang. En soms heb je het zelf helemaal niet in de gaten, maar wordt er tijdens een echo ontdekt dat er geen kloppend hartje is. 

Er worden een aantal soorten miskramen onderscheiden: 

  • Spontane miskraam: je verliest bloed en het niet-levensvatbare vruchtje. Sommige vrouwen omschrijven het als een soort ‘minibevalling’. Hoe groter het vruchtje, hoe verder de baarmoedermond open moet staan om ervoor te zorgen dat de vrucht erdoor kan.
  • Gemiste miskraam (missed abortion): dit wordt ontdekt op een echo, je hebt nog geen bloedverlies of buikpijn gehad. Als de foetus nog wel te zien is op de echo, maar het hartje klopt niet meer, dan heet dat een missed abortion. Het bloedverlies en het verliezen van het vruchtje zal op korte termijn (meestal binnen één tot twee weken) op gang komen. 
  • Windei: bij een windei is er sprake van een lege vruchtzak. Er heeft zich wel een placenta en vruchtzak ontwikkeld, maar er zit geen vrucht in de vruchtzak. Het embryo heeft zich dan niet ontwikkeld. Een windei leidt altijd tot het afbreken van een zwangerschap.

Een miskraam gaat meestal gepaard met bloedverlies, soms ook bloedstolsels, en met buikpijn of menstruatieachtige buikkrampen. Het is mogelijk dat andere vroege zwangerschapskwaaltjes, zoals misselijkheid, vlak voor de miskraam zijn afgenomen. 

Oorzaak

Een miskraam krijgen betekent dat het vruchtje helaas niet-levensvatbaar was en gestopt is met groeien. De oorzaak is bijna altijd een aanlegstoornis. Dat houdt in dat het vruchtje zich niet verder kan ontwikkelen, omdat er bij de samensmelting en celdeling iets mis is gegaan. Het kan bijvoorbeeld zijn dat de vrucht een chromosoom te veel of te weinig heeft, of dat er een andere afwijking is waardoor het niet-levensvatbaar is. Meestal is die afwijking al vlak na de bevruchting ontstaan.

De kans dat er iets misgaat in de celdeling van het vruchtje, heeft vooral te maken met de leeftijd van de moeder. Hoe ouder je wordt, hoe groter de kans op een miskraam: 

  • De kans op een miskraam voor vrouwen tussen 20 en 30 jaar is ongeveer 10%. 
  • Voor vrouwen van 30 tot 34 jaar ligt de kans tussen 10 en 15%. 
  • Voor vrouwen van 35 tot 39 jaar ligt het tussen 18 en 25%. 
  • Voor vrouwen van 42 jaar gaat het om meer dan 50%. 
  • Voor vrouwen vanaf 45 jaar is de kans 75% dat de zwangerschap misloopt. 

Er zijn nog een aantal risicofactoren die de kans kunnen vergroten. Zo kunnen overgewicht en drugs- en alcoholgebruik een rol spelen. Daarnaast zijn bepaalde medicijnen een risico: lees daarom altijd de bijsluiter goed voordat je medicijnen neemt tijdens de zwangerschap. 

In sommige gevallen kan een aangeboren afwijking bij de moeder de oorzaak zijn van een miskraam, zoals een aangeboren afwijking aan de baarmoeder of eierstokken, of een stollingsafwijking waardoor de placenta verstopt raakt. Een Mola-zwangerschap is een ernstige chromosomale afwijking die vrijwel altijd eindigt in een miskraam of doodgeboorte. Ook kan een chromosoomafwijking bij jou of je partner de oorzaak zijn, maar dit is vrij zeldzaam. Als een vrouw meerdere (herhaalde) miskramen krijgt, wordt er vaak geadviseerd om onderzoek te doen naar deze mogelijke oorzaken. 

Wat géén oorzaken van een miskraam kunnen zijn: paardrijden, hard sporten, veel stress of een vrijpartij. Dit hoor je weleens, maar het zijn fabeltjes.

Bloedverlies niet altijd een miskraam 

Bloedverlies tijdens je zwangerschap is schrikken en je moet het ook zeker serieus nemen, maar het hoeft niet altijd iets ergs te betekenen. Vaginaal bloedverlies tijdens de zwangerschap komt bij één op de vijf vrouwen voor en daar kunnen verschillende oorzaken voor zijn:

  • Je kunt wat bloed verliezen doordat de bevruchte eicel zich in de baarmoeder innestelt. Lees hier meer over een innestelingsbloeding. 
  • Je baarmoeder en baarmoedermond zijn tijdens de zwangerschap extra doorbloed. Bij hard niezen, een flinke hoestbui of bij hard persen tijdens de ontlasting, kan de baarmoeder(mond) gaan bloeden. 
  • Ook na het vrijen kun je wat bloed verliezen, omdat je baarmoedermond dus flink doorbloed is. Als een piemel tijdens het vrijen tegen de baarmoedermond stoot, kan er daardoor een bloedvaatje openspringen. 
  • Soms kan het bloeden ook spontaan gebeuren. Sommige vrouwen verliezen gedurende hun hele zwangerschap bloed zonder dat daar een aanwijzing voor wordt gevonden.
  • Heel soms nestelt een bevruchte eicel zich niet in de baarmoeder, maar in de eileider. Dit wordt een buitenbaarmoederlijke zwangerschap genoemd. Op de echo is dan vaak te zien dat de zwangerschap niet in de baarmoeder zit. Sommige vrouwen kunnen hierbij buikpijn of wat bloedverlies krijgen.
  • Vaginaal bloedverlies kan ook een teken zijn dat er een miskraam in gang is gezet.

Het bloedverlies kan dus onschuldig zijn; in dat geval stopt het vaak ook vanzelf. Neem wel altijd even contact op met je huisarts, verloskundige of gynaecoloog. Zij kunnen controleren of alles nog goed gaat.

Hoe verloopt het verder

Hoe een miskraam verloopt, hangt af van het soort miskraam en hoe ver je in de zwangerschap bent. In het geval van een spontane miskraam duurt het bloedverlies meestal ongeveer een week. Het wordt steeds minder en lijkt op een menstruatie, al kan het wel veel heviger en pijnlijker zijn. 

Als er tijdens een echo wordt ontdekt dat het hartje niet klopt, en je dus een miskraam krijgt, zijn er drie opties. Met je verloskundige of gynaecoloog bespreek je de verschillende opties en maak je een keuze:  

  • Afwachten tot de miskraam spontaan op gang komt, op de natuurlijk manier.
  • Curettage: een korte ingreep in het ziekenhuis.
  • Behandeling met tabletten die de miskraam opwekken.

Afwachten

Meestal komt een miskraam binnen twee weken vanzelf op gang, gerekend vanaf het eerste lichte bloedverlies of vanaf het moment dat op een echo werd gezien dat er geen hartactie is. Soms duurt het langer. Als het op de natuurlijke manier op gang is gekomen, heb je meestal ongeveer een week bloedverlies. Dit kan ook langer duren: sommige vrouwen hebben twee tot drie weken daarna nog licht bloedverlies. 

Het kan zijn dat je alsnog naar het ziekenhuis moet: dit komt voor bij ongeveer vier op de tien vrouwen die hun miskraam afwachten. De miskraam komt namelijk soms niet vanzelf op gang. Of de miskraam komt wel op gang, maar het bloeden stopt juist weer vanzelf, omdat er nog wat weefsel van de vruchtzak of het vruchtje is achtergebleven in de baarmoeder. In die gevallen wordt de baarmoeder via curettage leeggehaald in het ziekenhuis. 

Curettage

Bij een curettage wordt de baarmoeder leeggemaakt door middel van een korte ingreep in het ziekenhuis. Via de vagina wordt het niet-levensvatbare vruchtje en de vruchtzak met de placenta weggehaald. Dit kan op verschillende manieren gebeuren, soms met een kleine zuiger en soms met een soort lepel. Dit gebeurt soms onder plaatselijke verdoving of maar meestal onder volledige narcose. De ingreep duurt zo’n tien tot vijftien minuten en is meestal poliklinisch: je mag dan na afloop weer naar huis. Lees hier meer over het ondergaan van een curettage. 

Als na een spontane miskraam het bloeden na een paar dagen niet stopt, kan het zijn dat er resten en weefsel van de vrucht in de baarmoeder zijn achtergebleven. Een curettage is dan nodig om de rest van het weefsel weg te halen.

Opwekken met tabletten

Als je het niet ziet zitten om de miskraam af te wachten, kun je ervoor kiezen om het op te wekken met medicijnen. Je kunt deze zelf vaginaal inbrengen. Soms worden de tabletten in het ziekenhuis tabletten ingebracht als vrouwen dat willen. Deze tabletten zorgen ervoor dat de miskraam binnen één of twee dagen op gang komt. Het verloop van de miskraam is vervolgens hetzelfde als bij een spontane miskraam.

Lichamelijk herstel

Na een miskraam zijn de zwangerschapshormonen nog niet meteen uit je lichaam. Je kunt dus nog steeds gespannen borsten hebben of misselijk zijn. Meestal verdwijnen de zwangerschapsverschijnselen een paar dagen na de miskraam. 

Lichamelijk herstellen vrouwen vaak vrij snel na een miskraam. Je kunt nog een week of twee last hebben van licht bloedverlies. Daarna is het afwachten tot je menstruatie weer op gang komt. Dat is meestal na vier à zes weken. 

Psychisch herstel

Ook al herstelt je lichaam zich na een miskraam snel; mentaal gezien is het een ander verhaal. Een miskraam is heftig en verdrietig. Je verheugde je op de komst van je baby, maar helaas loopt het anders. Je hebt tijd nodig om dit te verwerken en te kunnen rouwen om je verlies. 

Sommige vrouwen hebben ook last van schuldgevoelens na een miskraam. Ze zijn bang dat ze te hard gewerkt hebben of dat dat ene glaasje wijn de oorzaak van de miskraam is. Deze gevoelens zijn te begrijpen, maar wees niet te hard voor jezelf en onthoud dat de oorzaak vrijwel altijd een aanlegstoornis is.

Ook reacties uit je omgeving kunnen confronterend zijn. Je kunt ongevraagd opmerkingen krijgen die misschien goed bedoeld zijn, maar hard aankomen. De verwerking van het verlies is heel persoonlijk. Neem de tijd om te rouwen. Praat erover met je partner en deel het met je dierbaren. Meer weten? Dit kun je beter niet zeggen na een miskraam (en dit juist wel). 

Zwanger worden na een miskraam

In principe mag je na een miskraam meteen weer zwanger worden. Toch is het aan te raden om één of meer menstruatiecycli te wachten. Er zijn aanwijzingen dat dat beter is voor de gezondheid van het kind. Daarnaast geeft het jezelf ook de tijd om lichamelijk en mentaal te herstellen. Het weer hebben van een menstruatie betekent voor veel vrouwen ook een afsluiting van de miskraamperiode en een bevestiging dat alles weer werkt zoals het moet. Het is begrijpelijk als je bij een volgende zwangerschap bang bent voor herhaling op een miskraam. Maar de kans dat het dit keer goed gaat, is even groot als bij vrouwen die nooit een miskraam hebben gehad. Lees ook: waar moet je op letten als je zwanger probeert te worden na een miskraam? 

Kun je het voorkomen? 

Helaas is een miskraam niet te voorkomen. Je kunt het ook niet tegenhouden als het begonnen is. Het kan iedere vrouw overkomen. Ook al leef je nog zo gezond. Het overkomt je. Onthoud dat je meer lotgenoten hebt dan je denkt. 

Koen Deurloo

Gynaecoloog

Koen Deurloo is gynaecoloog in het Diakonessenhuis in Utrecht, Zeist en Doorn en is gespecialiseerd in verloskunde, met de focusgebieden: geavanceerde echoscopie en hoogrisico zwangerschap. Koen is een groot voorstander van samen beslissen, alles bespreekbaar maken en de regie bij zwangeren leggen. Zo was hij de eerste gynaecoloog in Nederland die een moeder-geassisteerde keizersnede (waarbij de moeder de baby zelf uit de buik haalt) uitvoerde. En is hij nauw betrokken bij de ontwikkeling van een persoonlijke gezondheidsomgeving Mijnkind.online