nageboorte

Bevallen: de derde fase (nageboortefase)

Je hebt tijdens de bevalling alles gegeven en daar is dan eindelijk je baby. Maar terwijl jullie hechten als gezin, gebeurt er nog veel meer. De nageboorte start en de placenta komt eruit. Alles over de derde fase van de bevalling.

Fases van een bevalling

Bevallen gebeurt in verschillende bevallingsfases:

  1. De eerste fase of ontsluitingsfase: de baarmoedermond verstrijkt en gaat open.
  2. De tweede fase of uitdrijvingsfase: de baby gaat door het geboortekanaal en wordt geboren.
  3. De derde fase of nageboortefase: de placenta wordt geboren.
  4. De vierde fase of het natijdperk: controle van de moeder en de baby.

De eerste ademhaling

De longen van je baby zijn voor de geboorte gevuld met vruchtwater. Als hij door het geboortekanaal gaat wordt zijn borstkas samengedrukt, waardoor het vruchtwater uit de longen wordt geduwd. Zodra je baby geboren is ontvouwen de longen zich weer en kunnen ze gaan functioneren. De lucht op de huid van de baby zet de ademprikkel in gang.

Vaak gaan baby’s even huilen of maken ze geluid als dit gebeurt: de longen gaan werken. Zolang de navelstreng niet is doorgeknipt krijgt hij ook nog zuurstof via het bloed dat daar doorheen stroomt, waardoor de overgang naar zelf ademhalen rustig kan verlopen. Lees hier meer over de eerste ademhaling van je baby. 

In je armen

Voor de bevalling kun je met de verloskundige afspreken wie de baby aanpakt als hij tevoorschijn komt. Misschien wil jij het zelf doen, of je partner, of laten jullie het liever aan haar over. Als je gehurkt of op je knieën bevalt wil je je baby misschien eerst even tussen je benen neerleggen en bekijken voordat je hem zelf rustig oppakt.

Zodra je baby op je blote borst of buik ligt, komt er oxytocine vrij en ontstaan er hersenverbindingen die de hechting tussen moeder en kind ondersteunen: jullie worden ‘magneetjes’. Je partner kan hier uiteraard aan meedoen door zijn hand op jullie baby te leggen en zachtjes tegen hem praten. Jullie baby herkent jullie stemmen, dat geeft hem een vertrouwd gevoel. Het is fijn om rustig de tijd te nemen om te hechten als gezin. En uiteraard kunnen jullie ook de periode na de geboorte huid-op-huidcontact afwisselen (zie onderaan).

Vernix

Een pasgeboren baby hoeft niet meteen gewassen te worden, droog deppen met een zachte doek is genoeg. Door te wachten tot de volgende dag (of langer) blijft zijn temperatuur stabieler en het is rustiger voor hem: hij moet al aan zoveel nieuwe dingen wennen. Er kan nog wat wit huidsmeer (vernix) op zijn huid zitten, maar dat trekt vanzelf in en beschermt hem tegen bacteriën.

De eerste borstvoeding

Als je borstvoeding wilt geven, kan dat zodra de baby eraan toe is. Baby’s weten van nature hoe dit moet. Vaak moet een baby na de geboorte eerst even bijkomen. Als hij honger krijgt, gaat hij wat smakken, op zijn handje sabbelen of op zoek naar een tepel. De tepel heeft een donkere kleur en kleine kliertjes eromheen scheiden een stof af die ruikt naar vruchtwater, zodat de baby de tepel goed kan vinden. Ook aanhappen lukt meestal zonder hulp. De eerste moedermelk (colostrum) bevat veel eiwitten en suikers, maar ook antistoffen die de baby beschermen tegen ziekteverwekkers. Ook als je flesvoeding wilt geven, is het de moeite waard je baby deze eerste melk te laten drinken.

De placenta komt eruit

Terwijl je baby bij jou op de borst ligt en jullie hem voor het eerst kunnen bekijken, wordt de placenta geboren. Dit gebeurt meestal na ongeveer een kwartier tot een half uur. Je krijgt opnieuw één of een aantal weeën, waarbij je vaak een beetje moet meepersen. De eerste borstvoeding helpt de geboorte van de placenta: als je baby aanhapt en zuigt komt er extra oxytocine vrij. Hierdoor trekt de baarmoeder samen. De placenta komt zo los van de baarmoederwand en wordt uitgedreven.

Het is belangrijk dat de placenta er ongeveer een uur na de bevalling is, zodat de baarmoeder goed kan krimpen. Zo trekken de bloedvaatjes dicht op de plek waar de placenta zat, wat het bloeden beperkt. Als je weinig bloed verliest kun je ook wat langer wachten en het kan helpen als je op je hurken gaat zitten. Een enkele keer komt de placenta niet vanzelf. Een oxytocine-injectie kan dan helpen. Als dit niet voldoende is, verwijdert de gynaecoloog de placenta handmatig onder narcose. Ben je thuis bevallen, dan moet je hiervoor dus naar het ziekenhuis, maar dit gebeurt maar een enkele keer.

placenta

Illustratie van de placenta.

Doorknippen van de navelstreng

In de nageboortefase wordt ook de navelstreng doorgeknipt. Vroeger gebeurde dit direct, tegenwoordig is bekend dat het voor de baby gezonder is om er vijf minuten mee te wachten of tot er geen hartslag meer te voelen is in de navelstreng (hij is uitgeklopt). Door te wachten met doorknippen, kan er zuurstof- en ijzerrijk bloed vanuit de placenta naar de baby blijven stromen tot dit vanzelf stopt. Dit geeft hem een sterkere start. Je kunt het ook zelf aangeven of in je geboorteplan zetten als je hierop wilt wachten.

Apgar-score

De Apgar-score (vernoemd naar Virginia Apgar, de arts die hem bedacht) is een eerste controle van je baby om inzicht te krijgen in zijn conditie. Deze check wordt één, vijf en tien minuten na de geboorte gedaan (meestal kan je baby lekker bij je blijven liggen) en daarbij wordt gekeken naar vijf criteria:

Ademhaling

Pols/hartslag

• spierspanninG/-tonus (beweging)

Aspect/huidskleur

Reactie op prikkels (aanraken, licht, geluid)

Per onderdeel is een score van 0, 1 of 2 punten mogelijk. Dit levert in totaal maximaal 10 punten op. Bij de meeste baby’s is de Apgar-score tussen de 7 en 10, wat betekent dat de conditie normaal tot goed is. Een score van 6 of lager betekent dat er (tijdelijk) medische hulp nodig is. Als de eerste test een lage score oplevert, bijvoorbeeld omdat de baby tijdens de geboorte even weinig zuurstof kreeg, is dit bij de tweede test meestal al veel beter. Lees hier alles over de Apgar-score.

Huid-op-huidcontact

Uit verschillende onderzoeken blijkt dat huid-op-huidcontact veel positieve effecten heeft. Hierbij ligt de baby bloot op de ontblote buik of borst van de moeder of vader, het wordt ook wel kangoeroeën of buidelen genoemd. Vooral direct na de geboorte is dit belangrijk. Blijf gerust het eerste uur lekker samen zo liggen. Als de bevalling goed ging en moeder en baby het allebei goedmaken, kunnen controles tot na dat eerste uur (ook wel het gouden uur genoemd) worden uitgesteld. Dit zijn onder meer die positieve effecten:

  1. Het is geruststellend voor de baby – die na een indrukwekkende geboorte in een totaal nieuwe wereld terecht is gekomen – om zijn moeder zo dichtbij te voelen en haar hartslag te horen.
  2. De lichaamstemperatuur van de moeder helpt de baby zijn temperatuur stabiel te houden.
  3. Het bevordert een stabiele hartslag, ademhaling, bloeddruk en bloedsuikerniveau bij de baby.
  4. Het ondersteunt de hechting tussen moeder en kind.

Vitamine K

Vitamine K helpt bij de bloedstolling. Het wordt aangemaakt in de darmen en komt voor in plantaardige voeding. Pasgeboren baby’s maken deze vitamine nog niet aan en krijgen dit daarom na de geboorte standaard toegediend om het risico op inwendige bloedingen te beperken. Dit gebeurt via druppels in de mond. Je kunt vragen of de kraamverzorgster of verpleegkundige de druppels pas toedient nadat je baby aan de borst heeft gedronken, om het natuurlijke proces van de eerste keer zoeken, aanhappen en drinken niet te verstoren. Meer weten: Vitamine K, D en A, wat heeft je baby (extra) nodig en waarom?

Na de derde fase volgt er nog één laatste fase voor je bevalling ‘officieel’ is afgerond. Lees hier alles over het natijdperk.

Marijn van der Zwaard

Zwangerschapscoach

Marijn van der Zwaard is zwangerschapscoach in Groningen. Ze volgde de opleiding Docent Natuurlijk Zwanger, waar ze – naast verloskundetheorie – yoga, shiatsutechnieken en drukpunten voor de zwangerschap en bevalling leerde. Daarnaast is ze gecertificeerd HypnoBirthing-docent en deed ze o.a. trainingen rebozotechnieken en Spinning Babies. Vanuit haar eigen bedrijf Heybabycoaching.nl begeleidt ze ouders bij de fysieke en mentale voorbereiding op de geboorte van hun baby.