Bof

Bof: mijn kind heeft de bof

De bof is een zeer besmettelijke ziekte. Heeft je kind bof, dan heeft hij meestal een dikke wang en hals. De ziekte kan voor je kind en voor een zwangere erg gevaarlijk zijn. Wat zijn de symptomen en wanneer moet je de huisarts bellen?

De bof is een virusziekte die kinderen en volwassenen kunnen krijgen. In Nederland worden de meeste kinderen er tegen ingeënt. Daardoor komt de ziekte in ons land niet veel meer voor. Mocht jouw kind het toch krijgen of krijg jij het als je zwanger bent, dan moet je alert zijn. De ziekte kan erg gevaarlijk zijn. 

INCUBATIETIJD*: twee tot drie weken
SYMPTOMEN:
een dikke wang en hals, pijn in of achter het oor, koorts en hoofdpijn.
BESMETTELIJK:
ja, zes dagen voor tot negen dagen na het ontstaan van de zwellingen.
RISICO VOOR ZWANGEREN:
ja, als je de bof in de eerste drie maanden van je zwangerschap krijgt dan is er kans op een miskraam.

*De tijd die verstrijkt tussen de besmetting en de eerste symptomen.

Wat is de bof?

De bof (parotitis epidemica) is een heel besmettelijke virusziekte die wordt veroorzaakt door het bofvirus. Bof zorgt meestal voor een ontsteking van de speekselklier bij het oor. Deze klier zit onderhuids in de wang, voor en onder het oor. Hierdoor ontstaat bij een ontsteking een dikke ‘hamsterwang’.

Oorzaak de bof

Bof wordt veroorzaakt door het bofvirus. Het virus wordt verspreid via speekseldruppeltjes in de lucht. Dat gebeurt bijvoorbeeld bij hoesten, niezen of praten. Deze druppeltjes kunnen ook worden overgedragen via de handen, bestek, bekers en speelgoed. Na de besmetting duurt het meestal twee tot drie weken voordat de ziekteverschijnselen beginnen. Je kind is dus al besmet voordat hij zelf klachten heeft en hij kan ook anderen al hebben besmet.

Symptomen de bof

Eén op de drie kinderen die besmet raken met het bofvirus, krijgt helemaal geen ziekteverschijnselen. De bof gaat dan ongemerkt voorbij. Mocht je kind wel bof hebben, dan kan hij (meestal pas drie weten na de besmetting) hier last van krijgen:

  • Koorts
  • Hoofdpijn
  • Rillerigheid
  • Een ‘hamsterwang’: de speekselklier raakt ontstoken en daardoor zwelt één wang op, soms twee wangen. De zwelling zit voor en onder het oor en kan pijnlijk zijn. Ook kunnen de speekselklieren onder de tong en in de keel ontstoken raken.
  • Eten, kauwen en slikken en de mond wijd open doen, kan pijnlijk zijn.

Bij bof wordt de zwelling in de wang na een week minder. Na één of twee weken is je kind weer helemaal beter.

Is de bof besmettelijk?

De bof is een zeer besmettelijke ziekte. Het virus wordt verspreid via speekseldruppeltjes in de lucht. Dat gebeurt bijvoorbeeld bij hoesten, niezen of praten. Na de besmetting duurt het meestal twee tot drie weken voordat de ziekteverschijnselen beginnen. Je kind is dus al besmet voordat hij zelf klachten heeft en hij kan anderen al hebben besmet. Omdat je dan nog niets aan je kind merkt, kun je de besmetting van anderen niet voorkomen.

Bof bij baby’s en kinderen

Bij kleine kinderen met bof is er een kleine kans, ongeveer 4 tot 10 van de 1000 patiënten, op een hersenvliesontsteking. Meestal geneest een hersenvliesontsteking door het bofvirus goed. Heel soms blijft een kind doof aan een oor.

Bof bij volwassenen

Bij vrouwen kan bof soms voor een eierstokontsteking zorgen. Je kunt dan pijn hebben links of rechts in je onderbuik. Als (jonge) mannen bof krijgen, kan één van de zaadballen ontstoken raken. Dit kan als ze na de pubertijd bof krijgen. Hierdoor kan een man minder vruchtbaar worden. De pijn in de bal kan ook voor pijn in de onderbuik zorgen.

Risico’s: de bof en zwangerschap

Als je zwanger bent en je bent nooit (volledig) gevaccineerd of je hebt nooit bof gehad, dan moet je contact vermijden met mensen die mogelijk bof hebben. Dit geldt vooral voor de eerste drie maanden van je zwangerschap. Een zwangere vrouw kan zich niet alsnog laten inenten tegen bof, omdat het vaccin levend, verzwakt virus bevat. Het is niet honderd procent zeker dat dit onschadelijk is voor de ongeboren baby.

Eerste trimester

Als je in de eerste drie maanden van je zwangerschap bof krijgt, moet je meteen contact opnemen met je huisarts. Er is namelijk kans op een miskraam.

Wanneer de huisarts inschakelen?

Als je kind bof heeft en hij drinkt veel minder dan normaal dan kun je het beste contact opnemen met de huisarts. Als je kind te maken krijgt met de volgende verschijnselen, moet je meteen met hem langs de huisarts gaan:

  • Je kind wordt erg ziek en suf
  • Je kind geeft over
  • Je kind blijft huilen
  • Je kind heeft hoofdpijn

Bij deze verschijnselen is er een kleine kans op een hersenvliesontsteking. 

Mag je kind naar het kinderdagverblijf?

Als je kind zich verder goed voelt, kan hij naar het kinderdagverblijf of naar school. De bof is al besmettelijk voordat iemand klachten krijgt. Thuisblijven helpt niet om te voorkomen dat anderen ziek worden. Vertel aan de leidster of leerkracht als je kind bof heeft. Zij kunnen in overleg met de GGD andere ouders informeren. Ouders kunnen dan letten op de klachten van bof bij hun kind.

Wat kun je tegen de bof doen?

Bof gaat vanzelf over zonder behandeling of medicijnen. Neem contact op met je huisarts als je denkt dat je kind bof heeft. De huisarts kan verder onderzoek doen en eventueel pijnstillers geven tegen de pijn. Lees voor gebruik wel altijd de bijsluiter.

Er bestaan geen medicijnen tegen bof. Op deze manieren kun je zelf je kind helpen als hij bof heeft:

  • Extra drinken: Als je kind koorts heeft, geef hem dan extra drinken. Als hij dat echt niet wil, kun je ook een waterijsje geven.
  • Geen zure smaakstoffen: Extra drinken geven is goed, maar geef geen drankjes met zure smaakstoffen. Ook andere zure producten kun je beter laten staan, omdat de speekselklieren erg kunnen prikkelen en dat doet zeer.
  • Dunne kleding: Het lichaam moet de warmte kwijt kunnen. Kies daarom voor dunne kleding die losjes om het lichaam zit. In bed is een lakentje vaak al voldoende. Als je kind het koud heeft of rilt, kun je hem tijdelijk extra toedekken.
  • Genoeg rust: Als je kind bof heeft, hoeft hij niet de hele dag in bed te liggen. Hij mag ook naar buiten, maar zorg wel voor voldoende rust.
  • Paracetamol: Als het nodig is, kun je je kind paracetamol geven. Lees wel voor gebruik altijd de bijsluiter.Als er verder geen complicaties zijn, verdwijnen de klachten meestal binnen één tot twee weken.

Valt de bof binnen Rijksvaccinatieprogramma?

Vroeger kregen elk jaar driehonderd tot achthonderd kinderen en volwassenen hersenvliesontsteking door de bof. Daarom is in 1987 de inenting tegen de bof opgenomen in het Rijksvaccinatieprogramma. Dat is gratis. Vóór de invoering van de BMR-vaccinatie kreeg bijna ieder kind de ziekte, maar nu in Nederland de meeste kinderen worden ingeënt tegen bof, is dat een stuk minder. Het bofvaccin zit in een combinatievaccin, de BMR. De BMR-vaccinatie beschermt tegen bof, mazelen en rodehond. Kinderen krijgen de BMR-vaccinatie twee keer, met veertien maanden en als hij negen jaar is. In principe kun je bof maar één keer krijgen. Als je kind volledig is ingeënt, is de kans klein dat hij erg ziek wordt na contact met een kind dat bof heeft. In de Biblebelt, een strook van Zeeland tot de Veluwe laten mensen zich vaak uit geloofsovertuiging niet vaccineren.

Verdere maatregelen

Kinderen die wél zijn ingeënt kunnen toch nog een beetje ziek worden. Het bofvaccin beschermt namelijk niet honderd procent. Je kunt de volgende maatregelen nemen om de ziekte niet te krijgen door bij hoesten of niezen:

  • Een papieren zakdoek te gebruiken. Als je die niet hebt, kun je in de plooi van je elleboog hoesten of niezen.
  • Een zakdoek maar één keer te gebruiken.
  • Daarna je handen te wassen.
  • Je hoeft niet uit de buurt te blijven van mensen die hoesten of niezen, maar pasgeboren baby’s kun je beter wel uit hun buurt houden.
  • Leer kinderen ‘netjes’ te hoesten en te niezen.

Video: hoe kun je de bof voorkomen?