streptokokken b

Streptokokken B: gevaarlijk voor pasgeboren baby's

Streptokokken B is een gevaarlijke bacterie voor ongeboren en pasgeboren baby’s. Deze bacterie zit bij veel mensen in het maag-darmkanaal, maar kan ook in de baarmoedermond of vagina voorkomen.

INCUBATIETIJD*: baby’s worden meteen ziek, op dezelfde dag.
SYMPTOMEN: ademhaling is snel en oppervlakkig of zacht en kreunend, soms houd je kind op met ademen, koorts of juist ondertemperatuur, een grauwe of bleke huidskleur.
BESMETTELIJK:
Ja, moeders kunnen baby’s besmetten tijdens de bevalling.
RISICO VOOR ZWANGEREN:
Ja, de bacterie kan een blaasontsteking veroorzaken.

Advertentie

*De tijd die verstrijkt tussen de besmetting en de eerste symptomen.

Wat is streptokokken B?

De ‘Groep B Streptokok’ (GBS) – in de volksmond ‘streptokokken B’ – is een bacterie die van nature in de darmen voorkomt. Bij vrouwen kan de bacterie ook in de baarmoedermond of vagina zitten. Bij twintig procent van de vrouwen zit de bacterie in hun lichaam zonder dat ze het weten. 

Voor volwassenen is het onschuldig, al kan de bacterie soms een blaasontsteking veroorzaken. En dat is niet alleen vervelend het kan ook gevaarlijk zijn, lees hier hoe dat zit.

Oorzaak streptokokken B

Als je zwanger bent, veranderen er veel dingen in je lichaam. Je bent hierdoor gevoeliger voor een blaasontsteking en vaginale infecties. De kans dat de bacteriën die je bij je draagt leiden tot een infectie, is daardoor groter.

Streptokokken B en baby’s

Als een zwangere vrouw draagster is van de GBS-bacterie, dan kan haar baby voor of tijdens de geboorte besmet raken met streptokokken B. Ongeveer de helft van de vrouwen die streptokokken B bij zich draagt, geeft die tijdens de bevalling door aan hun kind. Dit betekent dat tien procent van alle baby’s met streptokokken B besmet wordt. Niet alle baby’s worden ziek, meestal zitten de bacteriën alleen op de huid of slijmvliezen. 

Een pasgeboren baby wordt pas ziek als de bacteriën zijn lichaam binnendringen. Dit gebeurt bij één op de honderd kinderen die de bacterie van hun moeder kregen overgedragen. En dat is één op de duizend van alle pasgeboren kinderen. Ook al komt de ziekte weinig voor, streptokokken B kan zeer ernstige gevolgen hebben: sommige baby’s overlijden zelfs aan een streptokokkeninfectie. Maar dit is gelukkig zeldzaam. 

Symptomen streptokokken B

De eerste symptomen die meteen na de geboorte kunnen wijzen op een streptokokkeninfectie bij je baby, zijn meestal koorts, ademhalingsproblemen, problemen met de voeding en een bleke of grauwe huidskleur. Vaak heeft je baby ook een lage Apgar-score. Lees hier wat de Apgar-score precies meet en wat het betekent.

In de eerste dagen of weken (tot ongeveer de twaalfde week) kan een baby die besmet is de volgende symptomen vertonen:

  • hij ademt snel en oppervlakkig of zacht en kreunend
  • hij heeft koorts of juist een ondertemperatuur
  • hij voelt slap aan of is suf
  • zijn ademhaling stopt af en toe
  • hij moet spugen, hij wil niet drinken
  • hij reageert sterk op prikkels, zoals aanraking
  • hij heeft stuipen
  • zijn huid is bleek of grauw

Is streptokokken B besmettelijk?

Het is onduidelijk waarom de ene vrouw wel de streptokokkenbacterie bij zich draagt en anderen niet. In je baarmoedermond en vagina zitten veel bacteriën. Dit zijn goede en slechte bacteriën en streptokokken B kan hier ook tussen zitten. Er bestaat een kans dat een zwangere vrouw tijdens de geboorte de baby kan besmetten. Het komt vooral voor als je vliezen al een tijdje gebroken zijn, voordat de baby geboren wordt.

Besmetting van een baby

Als je draagster bent van de bacterie kan je baby tijdens de bevalling besmet worden, maar het kan ook al gebeuren als hij nog in de baarmoeder zit. Besmetting kan plaatsvinden:

  1. Tijdens de uitdrijvingsfase van de bevalling, als de bacterie in de vagina aanwezig is.
  2. In de baarmoeder, als je vliezen al gebroken zijn. De bacterie kan dan via het vruchtwater bij je ongeboren baby komen.
  3. Na de geboorte: vaak in de eerste dagen of weken, via de handen van volwassenen. Vanaf dat je baby twaalf weken oud is, wordt de kans op besmetting erg klein.

Het risico op besmetting is groter bij bevallingen waarbij:

  • je vliezen langer dan 18 tot 24 uur gebroken zijn.
  • je kind te vroeg geboren wordt (voor de 37ste zwangerschapsweek).
  • de moeder meer dan 38 graden koorts heeft tijdens de bevalling.
  • als je een blaasontsteking hebt (gehad).

Wanneer de huisarts inschakelen?

Een streptokokkeninfectie kan meerdere ziektes veroorzaken, zoals bloedvergiftiging, longontsteking en hersenvliesontsteking. Soms overlijdt een baby aan de gevolgen van de infectie. Baby’s die genezen, kunnen restverschijnselen overhouden die ze pas op latere leeftijd zullen merken. Denk bijvoorbeeld aan blijvende hersenschade, doofheid, blindheid of een ontwikkelingsachterstand. Het is dan ook belangrijk om bij de eerste symptomen contact op te nemen met je huisarts. 

Ernstige gevolgen

Een overzicht van de mogelijke ernstige gevolgen op de lange termijn:

  • Hoofdpijn
  • Doofheid
  • Blindheid of problemen met het zicht
  • Problemen met de grove en fijne motoriek (lichte verlammingsverschijnselen)
  • Evenwichtsstoornissen
  • Epilepsie
  • Ontwikkelingsachterstand
  • Verminderde spierspanning
  • Spasticiteit

Controle op streptokokken

Door middel van een uitstrijkje kun je gecontroleerd worden of je drager bent van de bacterie. Op dit moment worden niet alle zwangere vrouwen in Nederland hierop gecheckt, alleen vrouwen met een risicofactor. De risicofactoren zijn:

De meningen verschillen of er een routineonderzoek naar de GBS-bacterie voor alle zwangere vrouwen zou moeten komen. Tegenstanders denken dat het voor onnodige onrust zou kunnen zorgen. Er zou dan te vaak (onnodig) antibiotica worden toegediend, terwijl de kans dat een baby besmet wordt en daardoor ook ziek wordt, erg klein is. Voorstanders nemen Amerika als voorbeeld, waar de routinecontrole wel wordt gedaan en het aantal sterfgevallen door streptokokken B is afgenomen.

Blaasontsteking

Heb je tijdens je zwangerschap een blaasontsteking? Dat zou veroorzaakt kunnen worden door de GBS-bacterie, maar het kan ook een andere oorzaak hebben. Ga langs bij je verloskundige of huisarts om je urine te laten testen en een uitstrijkje te laten maken. Als de blaasontsteking inderdaad komt door de GBS-bacterie, dan zal je bij de bevalling antibiotica toegediend krijgen. Antibiotica als je zwanger bent: hoe gevaarlijk is dat?

Wat kun je tegen streptokokken B doen?

De ene vrouw is wel draagster van de streptokokkenbacterie en de ander niet. Je kunt je dan ook niet inenten tegen de bacterie. Ben jij draagster van de GBS-bacterie, of is er een risicofactor zoals een vroeggeboorte of langdurig gebroken vliezen, dan krijg je uit voorzorg of tijdens de bevalling antibiotica toegediend. Daarmee is de infectie in principe goed te behandelen. Soms krijgt de baby na de geboorte ook nog antibiotica. Daarna wordt hij 48 uur lang in de gaten gehouden of hij symptomen van een besmetting vertoont.

Ondanks dat er bij risicofactoren goed ingespeeld wordt op een mogelijke bestemming met de bacterie, is het niet altijd te voorkomen dat er een baby ziek wordt. Sommige baby’s worden ziek, terwijl er vooraf geen enkele aanwijzing was dat de moeder draagster van de bacterie was. Ook een bevalling via een keizersnede is geen garantie om besmetting te voorkomen.

Streptokokken B tijdens de zwangerschap

Als je besmet bent met de GBS-bacterie en je bent zwanger, hou dan goed in de gaten dat je geen koorts krijgt. Hoge koorts kan weeën opwekken. Hoe voelt een wee?

1. Koorts en zwanger

Als je zwanger bent, mag je paracetamol slikken, maar doe dit zo min mogelijk. Als je tijdens je zwangerschap koorts hebt, kun je het volgende doen om de koorts te temperen:

  • Als je koorts hebt, zweet je veel. Drink daarom anderhalf tot twee liter vocht per dag. Je kunt een glas of fles water bij je in de buurt zetten, zodat je regelmatig een slok neemt.
  • Draag dunne kleding, zodat de warmte goed uit je lichaam kan gaan. In bed is een laken vaak volgende. Als je rillerig wordt, kun je altijd een deken om je heen slaan.
  • Zorg voor voldoende rust. Je hoeft niet de hele dag in bed te liggen, maar doe het rustig aan.

2. Antibiotica en zwangerschap

Als je de GBS-bacterie hebt en je bent zwanger, laat dit dan altijd aan je huisarts weten. Een antibioticakuur tijdens een zwangerschap wordt alleen voorgeschreven in uiterste nood.

Valt streptokokken B binnen Rijksvaccinatieprogramma?

Er is geen vaccinatie die voorkomt dat kinderen streptokokken B krijgen.

Meer info over streptokokken B: Stichting OGBS en RIVM.