Kies nú voor een abonnement met korting

Abonneer nú met korting

 

Streptokokken B: gevaarlijk voor pasgeboren baby's

Streptokokken B is een besmettelijke ziekte die wordt veroorzaakt door een bacterie. Die bacterie kan levensgevaarlijk zijn voor ongeboren en pasgeboren baby’s. Wat zijn de symptomen van streptokokken B en wanneer moet je de huisarts bellen?

INCUBATIETIJD*: baby’s worden meteen ziek, op dezelfde dag.
SYMPTOMEN: de ademhaling is snel en oppervlakkig of zacht en kreunend, soms stopt een kind met ademen, koorts of juist ondertemperatuur, een grauwe, blauwe of bleke huidskleur.
BESMETTELIJK:
Ja, moeders kunnen baby’s besmetten tijdens de bevalling.
RISICO VOOR ZWANGEREN:
Ja, de bacterie kan een blaasontsteking veroorzaken.

Advertentie

*De tijd die verstrijkt tussen de besmetting en de eerste symptomen.

Lees meer: Deze kinderziektes zijn gevaarlijk tijdens de zwangerschap

Wat is streptokokken B?

Streptokokken zijn bacteriën waar je ziek van kunt worden. Er zijn verschillende soorten streptokokken, zoals:

  • Groep-A-streptokokken: de veroorzaker van onder andere roodvonk, krentenbaard, kraamvrouwenkoorts en septische shock.
  • Groep-B-streptokokken: de veroorzaker van de Groep-B-streptokokkenziekte (streptokokken B), ook wel de GBS-ziekte genoemd, die voorkomt bij ongeboren en pasgeboren baby’s en vrouwen die net zijn bevallen.
  • Pneumokokken: de veroorzaker van de pneumokokkenziekte.

In dit artikel lees je alles over de Groep-B-streptokokken, beter bekend als streptokokken B.

Streptokokken B is een bacterie die van nature in de darmen voorkomt. Bij vrouwen kan de bacterie ook in de baarmoedermond of vagina zitten. Bij twintig procent van de volwassenen zit de bacterie in hun lichaam zonder dat ze het weten. Ongeveer één op de duizend pasgeboren baby’s wordt ziek door een GBS-bacterie. Deze infectie wordt ook wel GBS-ziekte genoemd. Voor volwassenen is streptokokken B meestal onschuldig. Wel kan de bacterie een blaasontsteking veroorzaken. Dat is niet alleen vervelend, maar als je zwanger bent kan dat ook gevaarlijk zijn. Je leest hier hoe dat zit.

Oorzaak streptokokken B

Als je zwanger bent, veranderen er veel dingen in je lichaam. Je bent hierdoor gevoeliger voor een blaasontsteking en vaginale infecties. De kans dat de bacteriën die je bij je draagt leiden tot een infectie, is daardoor groter.

Lees ook: Zwangerschapshormonen: dit doen ze met je

Streptokokken B bij baby’s

Bij ongeveer de helft van de zwangere vrouwen die streptokokken B bij zich dragen, komt de bacterie tijdens de bevalling bij hun baby terecht. De meeste pasgeboren baby’s worden daar niet ziek van. Meestal zitten de bacteriën op de huid of de slijmvliezen van de baby en daar kan hij niet ziek van worden. Een baby wordt pas ziek als de bacteriën in zijn lichaam terechtkomen. Dit gebeurt bij één op de honderd kinderen die streptokokken B van hun moeder krijgen overgedragen. En dat is één op de duizend van alle pasgeboren kinderen. De ziekte komt dus erg weinig voor, maar GBS-ziekte kan zeer ernstige gevolgen hebben. Pasgeboren baby’s kunnen aan deze infectie overlijden.

Symptomen streptokokken B

Als je baby streptokokken B heeft, merk je dat aan de volgende symptomen:

  • hij wordt meteen ziek, op dezelfde dag
  • hij ademt vaak zacht kreunend of snel en oppervlakkig
  • soms stopt hij even met ademen
  • de kleur van zijn huid is niet mooi roze, maar grauw, blauw of bleek
  • hij kan slap aanvoelen en suf zijn
  • soms reageert hij erg sterk op prikkels, zoals een aanraking
  • hij kan last hebben van koortsstuipen
  • hij heeft last van voedingsproblemen, zoals spugen of niet willen drinken
  • koorts of juist ondertemperatuur

Lees meer: Zoveel moet je baby of kind drinken per dag

Is streptokokken B besmettelijk?

Waarom de ene vrouw wel de streptokokkenbacterie bij zich draagt en de ander niet, is onduidelijk. In je baarmoedermond en vagina zitten veel bacteriën. Dit zijn goede en slechte bacteriën en streptokokken kan hier ook tussen zitten. Er bestaat een kans dat een zwangere vrouw tijdens de bevalling de baby besmet. Het komt vooral voor als de vliezen al een tijd gebroken zijn voordat de baby wordt geboren.

Besmetting van je baby

Als jij drager bent van de bacterie, kan je baby tijdens de bevalling besmet worden, maar dit kan ook al in de baarmoeder gebeuren. Besmetting kan plaatsvinden:

  1. Tijdens de uitdrijvingsfase van de bevalling, als de bacterie in de vagina aanwezig is.
  2. In de baarmoeder, als je vliezen al zijn gebroken. De bacterie kan dan via het vruchtwater bij je ongeboren baby komen. Hoe meer de tijd er zit tussen het breken van de vliezen en de bevalling, hoe groter de kans op besmetting (na 24 uur neemt de kans toe van 1% naar 2%). Heel soms raakt een baby besmet en geïnfecteerd zonder dat de vliezen gebroken zijn.
  3. Na de geboorte: vaak in de eerste dagen of weken, via de handen van volwassenen. Vanaf dat je baby twaalf weken oud is, wordt de kans op besmetting erg klein.

Meer weten? Waarom het RS-virus gevaarlijk is voor baby’s

Welke baby’s hebben een verhoogde kans om ziek te worden door een besmetting met streptokokken B?

Soms is al van tevoren duidelijk dat een baby een verhoogde kans heeft om ziek te worden door een besmetting met streptokokken B. Dat is zo bij de volgende risicofactoren:

  • een vroeggeboorte (de zwangerschap is korter dan 37 weken).
  • langdurig gebroken vliezen (langer dan 24 uur).
  • temperatuurverhoging van de moeder tijdens de bevalling (hoger dan 38 graden Celsius, rectaal gemeten).
  • een blaasontsteking bij de moeder tijdens de zwangerschap.
  • een eerder kind met de bacterie of bloedinfectie.
  • een enkele keer is al vóór de zwangerschap duidelijk dat een vrouw de bacterie heeft. Dit is bijvoorbeeld ontdekt in een kweek die is gemaakt omdat ze een uitstrijkje heeft gehad bij de huisarts.

Hoe vaak komt streptokokken B in Nederland voor?

In Nederland zijn één op de vijf mensen drager van streptokokken B. Deze mensen hebben geen last van klachten. Ongeveer één op de duizend pasgeboren baby’s wordt ziek door een GBS-infectie.

Wanneer huisarts inschakelen?

Sommige pasgeboren baby’s worden pas na de eerste week geïnfecteerd. Het gaat om een derde van alle baby’s die streptokokken B krijgen. Neem meteen contact op met je huisarts als je kind:

  • zich anders gedraagt (ontroostbaar huilt, lusteloos is)
  • slap aanvoelt
  • suf is
  • slecht drinkt of spuugt
  • een temperatuur lager dan 36 graden Celsius heeft of hoger dan 38 graden Celsius
  • een snelle ademhaling heeft of oppervlakkig ademt
  • kreunt
  • niet mooi roze is, maar grauw, blauw of bleek

Ernstige gevolgen

Streptokokken B is geen onschuldige ziekte en kan ernstige gevolgen hebben. Denk bijvoorbeeld aan:

Ongeveer vijf op de honderd kinderen met streptokokken B overlijdt aan de infectie.

Voorkomen en behandeling streptokokken B

Streptokokken B wordt behandeld met antibiotica. Sommige vrouwen krijgen dit al tijdens de bevalling, om de bacterie bij hun ongeboren baby te voorkomen. Daar zijn verschillende redenen voor:

  • als je koorts hebt tijdens de bevalling.
  • als je een kind hebt dat ook de bacterie heeft gehad.
  • als je tijdens de zwangerschap een blaasontsteking met streptokokken B
  • als bij een dreigende vroeggeboorte of langdurig gebroken vliezen uit een kweek blijkt dat je de bacterie bij je draagt.

Het komt soms voor dat een baby na de geboorte antibiotica krijgt. Bijvoorbeeld als jij koorts had tijdens de bevalling. In andere gevallen wordt je baby de eerste 48 uur extra in de gaten gehouden. De eerste 24 uur na de bevalling blijft je baby in het ziekenhuis. Het gebeurt maar zelden dat de moeder na de bevalling antibiotica krijgt.

Lees meer: Antibiotica als je zwanger bent: hoe gevaarlijk is dat?

Valt streptokokken B binnen Rijksvaccinatieprogramma?

Voor veel kinderziektes is er een vaccinatie, maar er is geen vaccinatie die voorkomt dat baby’s streptokokken B krijgen.

Lees meer: Je baby een paracetamol zetpil geven, zo doe je dat

Onderzoek naar streptokokken B

Door middel van een uitstrijkje kan worden gecontroleerd of je drager bent van de bacterie. Je huisarts of verpleegkundige strijkt daarvoor met een wattenstokje langs de ingang van de schede en in de endeldarm. Dat materiaal wordt onderzocht in een laboratorium. De uitslag duurt meestal twee tot drie dagen. Testen die een snellere uitslag geven, zogenoemde sneltests, zijn ook beschikbaar, maar vaak onbetrouwbaar. Op dit moment worden niet alle zwangere vrouwen in Nederland hierop gecheckt, alleen vrouwen met een risicofactor, zoals hierboven beschreven.

Volgende zwangerschap

Als je al eerder bent bevallen en je baby had streptokokken B, is er bij een volgende zwangerschap een grotere kans dat ook die baby wordt geïnfecteerd. Als je weet dat je drager bent van de bacterie, laat dit dan altijd aan je verloskundige of gynaecoloog weten.

Lees meer: Dit zijn alle kinderziektes op een rij

Ernstige gevolgen

Een overzicht van de mogelijke ernstige gevolgen op de lange termijn:

  • Hoofdpijn
  • Doofheid
  • Blindheid of problemen met het zicht
  • Problemen met de grove en fijne motoriek (lichte verlammingsverschijnselen)
  • Evenwichtsstoornissen
  • Epilepsie
  • Ontwikkelingsachterstand
  • Verminderde spierspanning
  • Spasticiteit

Controle op streptokokken

Door middel van een uitstrijkje kun je gecontroleerd worden of je drager bent van de bacterie. Op dit moment worden niet alle zwangere vrouwen in Nederland hierop gecheckt, alleen vrouwen met een risicofactor. De risicofactoren zijn:

De meningen verschillen of er een routineonderzoek naar de GBS-bacterie voor alle zwangere vrouwen zou moeten komen. Tegenstanders denken dat het voor onnodige onrust zou kunnen zorgen. Er zou dan te vaak (onnodig) antibiotica worden toegediend, terwijl de kans dat een baby besmet wordt en daardoor ook ziek wordt, erg klein is. Voorstanders nemen Amerika als voorbeeld, waar de routinecontrole wel wordt gedaan en het aantal sterfgevallen door streptokokken B is afgenomen.

Blaasontsteking

Heb je tijdens je zwangerschap een blaasontsteking? Dat zou veroorzaakt kunnen worden door de GBS-bacterie, maar het kan ook een andere oorzaak hebben. Ga langs bij je verloskundige of huisarts om je urine te laten testen en een uitstrijkje te laten maken. Als de blaasontsteking inderdaad komt door de GBS-bacterie, dan zal je bij de bevalling antibiotica toegediend krijgen. Antibiotica als je zwanger bent: hoe gevaarlijk is dat?

Wat kun je tegen streptokokken B doen?

De ene vrouw is wel draagster van de streptokokkenbacterie en de ander niet. Je kunt je dan ook niet inenten tegen de bacterie. Ben jij draagster van de GBS-bacterie, of is er een risicofactor zoals een vroeggeboorte of langdurig gebroken vliezen, dan krijg je uit voorzorg of tijdens de bevalling antibiotica toegediend. Daarmee is de infectie in principe goed te behandelen. Soms krijgt de baby na de geboorte ook nog antibiotica. Daarna wordt hij 48 uur lang in de gaten gehouden of hij symptomen van een besmetting vertoont.

Ondanks dat er bij risicofactoren goed ingespeeld wordt op een mogelijke bestemming met de bacterie, is het niet altijd te voorkomen dat er een baby ziek wordt. Sommige baby’s worden ziek, terwijl er vooraf geen enkele aanwijzing was dat de moeder draagster van de bacterie was. Ook een bevalling via een keizersnede is geen garantie om besmetting te voorkomen.

Streptokokken B tijdens de zwangerschap

Als je besmet bent met de GBS-bacterie en je bent zwanger, hou dan goed in de gaten dat je geen koorts krijgt. Hoge koorts kan weeën opwekken. Hoe voelt een wee?

1. Koorts en zwanger

Als je zwanger bent, mag je paracetamol slikken, maar doe dit zo min mogelijk. Als je tijdens je zwangerschap koorts hebt, kun je het volgende doen om de koorts te temperen:

  • Als je koorts hebt, zweet je veel. Drink daarom anderhalf tot twee liter vocht per dag. Je kunt een glas of fles water bij je in de buurt zetten, zodat je regelmatig een slok neemt.
  • Draag dunne kleding, zodat de warmte goed uit je lichaam kan gaan. In bed is een laken vaak volgende. Als je rillerig wordt, kun je altijd een deken om je heen slaan.
  • Zorg voor voldoende rust. Je hoeft niet de hele dag in bed te liggen, maar doe het rustig aan.

2. Antibiotica en zwangerschap

Als je de GBS-bacterie hebt en je bent zwanger, laat dit dan altijd aan je huisarts weten. Een antibioticakuur tijdens een zwangerschap wordt alleen voorgeschreven in uiterste nood.

Valt streptokokken B binnen Rijksvaccinatieprogramma?

Er is geen vaccinatie die voorkomt dat kinderen streptokokken B krijgen.

Bronnen: RIVM, Isala, St Antonius

Meer info over streptokokken B: Stichting OGBS en RIVM.